Gaeilgeoir na Fionlainne: an tSraith Nua

Fógrán

2006-04-02T01:39:00.000-08:00

Ní bhím ag cur leis an bhlag seo i láthair na huaire. Is fearr daoibh a dhul go dtí an ceann seo.

Na círéibí i mBaile Átha Cliath

2006-02-27T23:26:00.000-08:00

Bhail, tháinig na hAontachtóirí go Baile Átha Cliath, agus tharraing siad brilsce agus bruíonachas ins na sálaí acu, rud nach mbeifeá ag súil lena mhalairt. Tá an Ginearál, a bhfuil ceartlitriú mo shloinne foghlamtha aige fá dheireadh, tá sé ag "guí na pláighe ar an dá theach", mar a deir sé féin, ach is dealraitheach go bhfuil níos mó dáimhe aige leis na Poblachtánaigh, i ndiaidh an iomláin. Tá sé inbharúla nach bhfuil cultúr ar bith ag na Prodasnaigh (creidim gurb é an leagan "Prodasnach" is bunús leis an fhocal Béarla "Prod"; tháinig mé ar "Prodasnach" i leabhar Leaslaoi Lúcáis fá dtaobh de Ghaeilge Ros Goill, agus mar sin, is dócha gurb é sin an leagan a bhí in Oirthear Uladh fad is a mhair an teangaidh beo breabhsánta thall ansin), agus siúd is nach n-aontaím leis ach ar éigean, is follasach go bhfuil sé chlaonadh ins an Phrodasnachas droim láimhe a thabhairt don chultúr.

Nuair a tháinig gluaiseacht na Muscailte - seo é an lomaistriúchán Gaeilge ar ainm na gluaiseachta athbheochana creidimh sin - chun saoil anseo, b'é an dearcadh a bhí acu ar an chultúr ná gur "nimh shofaisticiúil don anam" a bhí i gceist leis an fhilíocht, cuir i gcás. D'imigh sin agus tháinig seo, áfach, nó is beag aithne atá fágtha den fhrithchultúrachas sin ar an ghluaiseacht inniu. Nuair a bhí mé ag cur clabhsúir ar staidéar an Mháistir Ealaíon, tá deich mbliana ó shin, bhí baint ínteacht ag formhór mhór mo chuid carad ag an am sin le hiarsmaí na gluaiseachta sin, agus is ar éigean is féidir a theacht ar dhaoiní óga ní ba chultúrtha ná iad siúd.

Agus, ar ndóighe, an cailín a chuir críoch le m'uaigneas chosmach tá bliain go leith ó shin, bhí baint aicise le gluaiseacht na Muscailte fosta - agus an gcreidfeadh sibh go mbeinn sásta cumann grádha a chur ar bun le girsigh a bheadh ar beagán léinn? Déanta na fírinne, is í an tsaint i bhfoghlaim na dteangthacha a thug le chéile sinn, agus d'éirigh liom fiú an chéad chupla focal Gaeilge a mhúineadh do ghrádh mo chroí. Is é sin, an frithchultúrachas sin is dual do chineálacha áithrid Prodasnachais, cha dtógann sé ach a sheal féin, agus ba chóir dúinn anois, mar Ghaeilgeoirí, straitéisí a oibriú amach le dlúthas a chur leis an fhorbairt sin. Ba chóir a chur ins na súile orthu go dtig leofa, abair, páirt a ghlacadh i saol na Gaeilge gan slán a fhágáil ag a gcreideamh ná ag an Aontachtóireacht féin.

Chan fhuil mé a rádh nach dtuigfinn cás an Ghinearáil nó fiú cás na bPoblachtánach a bhí ag bruíonachas amuigh ins na sráideanna. Is í an cheist a chuir an Ginearál ná: an bhfuil de dhualgas orainn dáiríribh fáilte a fhearadh roimh dhream daoiní nach bhfuil meas an mhadaidh acu orainn? (Ó bhíonn mo dhuine ag cur a litriú féin i bhfeidhm ina bhfuil scríofa agam - cosúil le duine de ligeadóirí agus casadóirí an Chaighdeáin, mar a déarfadh Pádraig Ua Maoileoin - is dóigh liom go bhfuil sé de cheart agam cor a thabhairt in aghaidh an chaim agus canúint an Tuaiscirt a bhualadh anuas ar a chuid focal.) Tá seisean sách gar d'éirim an scéil, ach má tá féin, cha dtáinig sé uirthi mar a thuigim féin í.

Mar is dúcha don Fhionlannach, is rogha liom féin an scéal a chardáil mar cheist bhunreachtúil. Tá idé-eolaíocht na nAontachtóirí, má tá a leathbhreac acu ar aon nós, - tá sí bunaithe ar an smaointiú nach mba chóir do Phoblacht na hÉireann a bheith ann, ó nach bhfuil inti, dar leofa, ach toradh uafásach an scarúnachais agus na mídhílseachta. Agus is é an scarúnachas an peaca is troime ar chaiticiosma na nAontachtóirí: an rud a d'aontaigh Dia le chéile, cé a scarfas é? Quis separabit?

Anois, an bhfuil sé de dhualgas - de dhualgas dlíthiúil, nó de dhualgas morálta - ar lucht rialtais Phoblacht na hÉireann na daoiní seo a ligint isteach, agus iad géarbharúlach nach mba chóir do Phoblacht na hÉireann bheith ann riamh? Na Meiriceánaigh, a bhfuil de bharúil acu go gcaithfidh gach aon duine, fiú an sceimhlitheoir agus an t-ollsmachtúlaí, cead cainte a fháil, is é an freagra a bhéarfaidís ar an cheist seo ná go bhfuil, agus iad ag tagairt do cheann de leasuithe a mbunreachta féin. Tá stáit dhaonlathacha ins an Eoraip, áfach, nach gceadóchadh a leithéid.

Cuir i gcás, David Irving. Tá sé ag maíomh nach rabh aon Uileloscadh ann riamh, agus é caite i dtóin phríosúin, ós rud é go bhfuil sé toirmiscthe le dlí i dtíortha na Gearmáinise a leathbhreac de ráiteas a dhéanamh gos ard. Is é an bhrí a bhaineanns na Meiriceánaigh as sin go bhfuil prionsabal na saoirse cainte curtha ar ceal, agus go bhfuil srianta leis an daonlathas ins na tíortha sin. Chan é sin an míniú a bheir dlí na Gearmáine agus dlí na hOstaire ar na cúrsaí seo. Go bunúsach, tá an Ghearmáin agus an Ostair bunaithe ar an smaointiú gur rialtas coiriúil amach is amach a bhí i gceist leis an chóras a bhí ann roimh an daonlathas iar-chogaidh, agus go bhfuil sé de mhisiún ag an rialtas a tháinig ar an fhód in éis an chogaidh cosc iomlán a chur le haon iarracht a leithéid de chóras coiriúil a chur ar bun ins an tír aríst. Is cuid de seo féacháil chuige nach nglacfaidh aon duine buntáiste mídhlisteanach ar an chead cainte ná ar aon phrionsabal daonlathach eile leis an daonlathas féin a chur ó mhaith.

Óir sin é go díreach an rud a thit amach ins an Ghearmáin nuair a tháinig Hitler chun cumhachta: buntáiste a bhreith ar an daonlathas le deireadh a chur leis an daonlathas, leas a bhaint as an bhunreacht leis an bhunreacht a chaitheamh i dtraipisí. Tá córas rialtais na Gearmáine dírithe ar an t-aon rud amháin ná go bhfuil de cheart ag na daoiní a rogha rud a dhéanamh, ach aird a thabhairt ar an bhunreacht. An "F.B.I" nó an Brainse Speisialta atá acu, is é an t-ainm atá air ná Verfassungsschutz, is é sin, Údarás Cosanta an Bhunreachta. Thiar ins na seachtóidí, cuireadh cosc leis an KPD, Kommunistische Partei Deutschlands nó Páirtí Cumannach na Gearmáine, díreach ar chúis is go rabh an páirtí verfassungswidrig, is é sin, meáite ar an bhunreacht a chur ar ceal. (Ina dhiaidh sin, rinne Cumannaigh na Gearmáine Thiar athionchollú faoin ainm DKP, nó Deutsche Kommunistische Partei, is é sin, an Páirtí Cumannach Gearmánach in áit Páirtí Cumannach na Gearmáine.) Ar ndóighe, bhí na liobrálaigh chroíloiscthe, mar a déarfadh na Meiriceánaigh, is é sin, na hidéalaithe ón eite chlí, bhí siad ar an daoraí, ach i ndiaidh an iomláin, cha dtig liom aontú leofa a thuilleadh, nó nuair a thig an cruth ar an tairne, próiseas rialaithe dlí a bhí i gceist, agus cead achomairc agat mura rabh tú sásta le breithiúnas na cúirte.

Tá bunreacht na hÉireann bunaithe ar an smaointiú gur anlathas a bhí i rialtas na Breataine Móire nár lig do bhunadh na hÉireann a saol a stiúradh mar ba chóir, agus nach rabh de rogha ach Poblacht a chur ar bun do na hÉireannaigh lena chinntiú go mbeadh rialtas agus rialú na tíre fúthu féin. Na Fir Bhuí, áfach, is dream iad atá ag áitiú nach mba cheart tús a chur leis an Phoblacht riamh, ó tá siad dílis don anlathas sin agus iad inbharúla go rachadh sé chun leasa do na hÉireannaigh féin gan stát dá gcuid féin a bheith acu. An bhfuil sé de dhualgas ar aon stát cead cainte nó máirseála a fhágáil ag dream frithbhunreachtúil den tseort seo?

George Orwell

2006-01-20T13:21:00.000-08:00

Rith liom iontráil a scríobh do Vicipéid na Gaeilge fá dtaobh de George Orwell, nó Eric Arthur Blair. Níl sí críochnaithe go fóill, ach nuair a bhéas, tá mé cinnte go mbeidh sí ar an alt is fearr fán fhear sin ar aon leagan den Vicipéid.

Bhí Orwell ar duine de na scríbhneoirí ba mhó a chuaigh i bhfeidhm orm nuair a bhí mé i mo stócach óg ag teannadh isteach le lá m'Ardteistiméireachta. B'iad a chuid aistí ba chúis leis, go bunúsach. Bhí an dá úrscéal mhóra léite agam i bhfad roimhe sin, nuair a bhí mé dhá nó trí bliana déag d'aois. Sílim go rabh mé ar a laghad sé bliana déag d'aois nuair a thoisigh mé a léamh aistí le mo dhuine, thar aon cheann eile, b'é The Lion and the Unicorn, An Leon agus an tAonbheannach, a léigh mé. Ní rabh mé an oiread sin ar lorg a chuid scríbhneoireachta agus a bhí mé ar lorg an Bhéarla, nó siúd is go rabh mé ag léamh Gearmáinis go líofa ins an am sin, bhí mé thar a bheith míshásta leis an chaoi a bhí ar mo chuid Béarla. Gidh go rabh an-suim agam ins an Bhéarla agus mé naoi mbliana d'aois, thréig an tsuim sin nuair a bhí mé i mo dhéagóir, nó fán am sin, ní rabh draíocht ar bith ag baint leis an teangaidh a thuilleadh. Cha rabh ann go bunúsach ach seort cód seachas teangaidh - cód nó francbhéarla nó fiú seort nasctheangaidh (pidgin) nach rabh cultúr dá cuid féin ag goil léithi. Ansin, chrom mé d'aonturas ar scríbhneoirí a rabh cultúr sainiúil Sasanach ag baint leofa a léamh ins an Bhéarla. B'é Orwell an scríbhneoir ba spéisiúla a rabh aithne agam ar a shaothar as Fionlainnis - bígí cinnte go bhfuil eadar Nineteen Eighty-Four agus Animal Farm ar fáil as Fionlainnis le fada (Vuonna 1984 agus Eläinten vallankumous - is é sin, "Ins an bhliain 1984" agus "Réabhlóid na nAinmhithe", in áit "Feirm na nAinmhithe"). Ní rabh mórán eile dá chuid saothar aistrithe go Fionlainnis go fóill, ins an am sin. Is dócha nach rabh ann ach an dá úrscéal mhóra agus Homage to Catalonia. (Is é an teideal atá ar an cheann sin as Fionlainnis ná Katalonia, Katalonia!. In aithris air, baisteadh Patagonia, Patagonia! ar an leabhar taistil le Bruce Chatwin, In Patagonia.) Bíonn teidil aistíocha ar na haistriúcháin Fhionlainnise uaireanta, cosúil le Huomenna hän tulee ("Amárach a thiocfas sé"). An dtig libh a thomhas, cén saothar tábhachtach de chuid na scríbhneoireachta domhanda atá i gceist leis sin? Nach dtig? Ceart go leor, nochtfaidh mé daoibh é: Waiting for Godot/En attendant Godot. I ngach aon teangaidh shibhialta eile den domhan, is féidir leat tagairt a dhéanamh don dóigh a bhfuiltear "ag fanúint le Godot", ins an ghnáthchaint. Ní aithneochadh an Fionlannach an tagairt sin.

Ach fágaimis na seanchairteacha sin. Bhí mé ag trácht ar fheasbhaidh na n-aistriúchán ar shaothar Orwell. Tháinig Down and Out in Paris and London amach i ndeireadh na n-ochtóidí nó i dtús na nóchaidí. Puilla paljailla atá air as Fionlainnis, is é sin, "Ar an bhlár fholamh" (nó "ar na maidí loma", focal ar fhocal). Is é sin, down and out. Fágadh Páras agus Londain ar lár. Fán am chéadna, haistríodh díolaim aistí faoin teideal Kun ammuin norsun ja muita esseitä - "Nuair a Lámhach Mé an Eilifint, agus Aistí Eile". Bhí an díolaim sin ainmnithe as an aiste Shooting an Elephant, ar ndóighe, ach fríd is fríd, bhí mé thar a bheith míshásta leis an roghnachas a rinne an t-aistritheoir. Bhí a fhios agam go rabh mo dhuine doirte ar fad do Joseph Conrad, agus mar sin, fuair sé riachtanach an freagra gairid a aistriú go Fionlainnis a thug Orwell ar cheist ó dhream ínteach de Pholannaigh ins an Bhreatain Mhór ar theastaigh uathu a bharúil a fháil ar thábhacht Chonrad don litríocht Shasanach agus ar an bhaint a bhí ag Conrad le hiomlán na litríochta sin. Ins an am chéadna, níor bhac mo dhuine le haiste Orwell fá dtaobh de Charles Dickens a aistriú, ós rud é nach ndearctar ar Dickens mar shiombail an tSasanachais ins an Fhionlainn. Dar críopsa príosta! Nuair a chrom mé ar aiste Orwell a léamh an chéad uair, b'é an t-aon rud amháin a bhí ar eolas agam fá Dickens ná gurbh eisean an scríbhneoir ba Sasanaí amuigh! Ní rabh mé i ndiaidh Dickens a léamh, ní rabh mé ach i ndiaidh triail ínteach a bhaint as Pickwick nuair a bhí mé óg. Is dócha nár chríochnaigh mé riamh aon leabhar leis ach David Copperfield, dála an scéil.

Thrácht mé ar The Lion and the Unicorn. Is cuimhneach liom gur foscal súl a bhí ann ar go leor bealtaí. Ins an leabhar sin, d'fhéach Orwell leis an choimeádachas náisiúnaíoch agus an Sóisialachas dá dhéantús féin a cheangal dá chéile, agus d'éirigh sé leis measartha maith. - Díol suntais é nach bhfuil an comhcheangal sin ró-neamhghnách i measc na náisiúntóirí Éireannacha ach an oiread. - Nuair a thoisigh an Darna Cogadh Domhanda, rinne Orwell scrúdú coinsiasa agus shocraigh sé leis go rabh sé le buille a bhualadh ar mhaithe le Sasana agus in éadan Hitler, dá ligtí dó é. An cur síos a thug sé ar fhorbairt a chuid smaointí go gairid roimh an chogadh, chuidigh sé liomsa, go fadtéarmach ar a laghad, meon míleatachais mo mhuintire féin a thuigbheáil.

Nó nuair a bhí mé óg, agus rogha na bhfear óg ag diúltú ghoil ins na saighdiúirí - is gá a chur in iúl don léitheoir anseo go bhfuil an coinscríobh (nó an t-óglachas éigeantach, nó an phreasáil) in úsáid ins an Fhionlainn ins an lá atá inniu ann, gan trácht ar na hochtóidí - bhí sé deacair, agus suim agat i rudaí eile seachas ólachán agus haca oighir (bhail, bhí Varkaus ar an fhíorbheagán áiteanna ina n-imrítear bandaí, nó iománaíocht oighir, in ionad haca oighir ar scoil, ach tuigeann sibh an rud a bhfuil mé ag tagairt dó), a shamhailt go bhféadfadh aon duine a bheith ag tacú leis an óglachas éigeantach gan a bheith ina dheargamadán. Na daoiní stuama féin, a thúisce is a thráchtfá ar chúrsaí an fhiannais leofa, chuaigh an diabhal iontu agus iad ag ligint a rachta. Sílim nárbh é an síochánachas ba chúis leis an dóigh ar éirigh sé faisiúnta thiar ins na hochtóidí gan a ghoil ins na saighdiúirí, ach an samhnas a chuirfeadh a leathbhreac de mhire mhíréasúnta ar aon duine stuama.

An Nollaig

2005-12-25T07:05:00.000-08:00

Tá mé ag caitheamh na Nollag anseo i Vaasa faoi láthair, an áit a bhfuil cónaí ar mo chailín. Bhí an-sult agam aithne a fháil ar a tuistí agus ar an triúr deirféarach sin aici. Ní rabh ach triúr acu ann ins an deireadh thiar thall - Éilís, Eibhlín, agus Áine, más ceadmhach dom iad a athbhaisteadh as Gaeilge. Máire atá ar mo ghirseach féin as Gaeilge, ar ndóigh. Ba mhór an t-ábhar gáirí ag an iomlán acu riamh nach rabh guthán siúil agam, agus anois, cheannaigh siad ceann domh. Mar sin, is féidir mé a shroicheachtáil an bealach sin, fá dheoidh. Tá súil agam gur athrú i dtreo an fheabhais é sin.

Turgnamh

2005-12-06T15:35:00.000-08:00

Bainfidh mé triail as Blogs Ireland fosta.

Níl mé marbh, siúd is go bhfuil boladh aistíoch asam

2005-12-03T13:47:00.000-08:00

Bhail, dealraíonn sé gur mithid domh cupla focal a chur in aice le chéile aríst, le go mbeadh a fhios agaibh nach bhfuil mé ar shlí na fírinne go fóill. Dáiríribh, is beag am a fágadh agam agus mé ag múineadh Gaeilge do na ranganna oíche i mbreis ar mo jab laethúil - is eadh, fuair mé a leithéid de phost, agus bhí d'áiméar agam an cúrsa a chur i dtoll le chéile mar ab fhearr liom féin. Ar ndóighe, ní rabh mé i mo mhúinteoir teangacha riamh roimhe seo, siúd is go bhfuil an obair i mo dhúchas, nó chaith mo mháthair a saol oibre ina múinteoir Béarla, Sualainnise agus Gearmáinise. Ní rabh mé thar cionn mar mhúinteoir, is baol liom, ach ón taobh eile, d'fhan an dornán ba stobarnáilte acu ag foghlaim na teanga go bun an angair, agus sílim gur éirigh liom cailín amháin, ar a laghad, a chur ar bhealach na foghlama feasta. Go bhfios domh, is mac léinn béaloidis í, rud a fháganns go mb'fhéidir daoithi leas áithrid proifisiúnta a bhaint as an Ghaeilge. Agus ar ndóighe, ba spreagadh é seo leis an téacsleabhar Gaeilge a sceitseáil atá mar aisling agam le fada. Tá mé suite siúráilte de go mbeinn in ann téacsleabhar a scríobh a chuirfeadh an teanga i mbéal uasail agus ísil ach an t-am a bheith agam, agus an gustal a bheith ionam. B'fhéidir gur cuireadh an chéad síol leis an obair sin. Le cuidiú Dé beidh an lá liom.

Tá mé i gcónaí ag cur le Ciclipéid na hOllchruinne, gidh gur thoisigh mé fosta a scríobh altanna do Vicipéid na Gaeilge. Is iad an dá alt dheireanacha i mo chiclipéid féin ná Iapetus agus Hyperion. Is é Iapetus an ghealach de chuid Shatarn ar ar shuigh Art Ó Cléirigh - Arthur C. Clarke atá mé a mhaíomh, ar ndóighe! - 2001: A Space Odyssey, is é sin, an leabhar faoin teideal sin. Na himeachtaí a thit amach ar Iapetus ins an leabhar, áfach, bhí siad suite in áit ínteacht eile ar scannán Kubrick, agus nuair a chuir Clarke ruball leis an chéad scéal, mar atá, 2010: Odyssey Two, bhunaigh sé ar an scannán é, seachas ar an leabhar a tháinig roimhe. Le fírinne, bhí bunús ní ba sine ná sin leis an scannán, mar atá, an gearrscéal The Sentinel. Dá gcuirfinn Gaeilge ar an scéal - agus le fírinne tá gearrscéal amháin le Clarke aistrithe go Gaeilge agam cheana féin, siúd is nach bhfuil an t-aistriúchán foilsithe, ná in aon ghaobhair do bheith foilsithe, mo léan géar - is dócha go dtabharfainn An Fairtheoir ar an scéal (agus is dócha go bhfuil ciall ínteacht agam don teanga, ós rud é go rabh an focal céadna ag Tomás de Bhaldraithe mar Ghaeilge ar "sentinel"). Mar is féidir a léamh ar leathanaigh réalteolaíochta David Darling, chuaigh an gearrscéal seo an oiread sin i bhfeidhm ar na saineolaithe féin is gur téarma teicniúil dá gcuid féin é the sentinel hypothesis, hipitéis an fhairtheora - is é sin, an smaointiú go bhféadfadh sibhialtacht osdaonna ón spás uathoibreán a fhágáilt mar fhairtheoir le forbairt theicneolaíoch an Domhain agus a mhuintire a choinneáil faoi mhonatóireacht. Siúd is gur baineadh cuid mhaith drámatúlachta as an "hipitéis" seo ins an fhicsean eolaíochta go nuige seo, is follasach nach dtáinig na saineolaithe féin trasna ar aon fhairtheoir den chineál sin go fóill.

Ina dhiaidh sin féin, ní de thaisme a shuigh Clarke an fairtheoir - an chloch mhór dhubh - ar dhroim Iapetus thar aon rinn neimhe eile. Níl mórán téagair ann mar ghealach, nó níl aon ghealach de chuid Shatarn rómhór, ach amháin an ceann is mó acu, Tiotán, a bhí go mór mór i mbéal an phobail le déanaí, nuair a chaith an spástaiscéalaí udaí Cassini-Huygens an chéad spléachadh ceart ceamara air. Is é an rud atá as an ghnáth fá Iapetus ná go bhfuil taobh amháin de i bhfad níos gile ná an taobh eile - nó, mar a déarfadh an saineolaí, ní hionann ailbéideacht an dá thaobh. Tá éagsúlacht ailbéideachta den chineál chéadna ag roinnt le cupla gealach eile de chuid Shatarn, ach níl sí comh láidir sin acu. Agus an chuma seort mínádúrtha seo ar Iapetus, cuireann sé draíocht nó fiú míchompord ar go leor saineolaithe féin.

Mhairfinn an chuid eile de mo shaol ag trácht ar an tionchar a bhí ag Clarke orm agus mé i mo pháiste, ach tá nuaíocht eile le reic agam go fóill. Is amhlaidh gur fháiltigh fear comh huasal le hAmbasadóir na hÉireann chuige mé, mí ó shin. Fuair mé gan choinne ar bith ríomhphost ó rúnaí an Ambasadóra, agus í ag fiosrú díom, an mbeinn sásta glacadh le cuireadh an Ambasadóra agus séire a chaitheamh leis, an lá a thiocfadh a Shoilse go Turku (nó Túrcú, mar a litrítear ainm na cathrach seo ar Vicipéid na Gaeilge). Bhail, fágadh ar bharr amháin creatha mé leis na sceitimíní, ach nuair a tháinig mé i bhfianaise an Ambasadóra féin, ní rabh aon údar eagla ann ar aon nós.

An Garda Bansíochána (dán Gaeilge a scríobh mé cupla bliain ó shin)

2005-11-02T10:05:00.000-08:00

Fainic, a bhuachaill!
Féach chugat í, cailín deas dathúil ag cur forráin ort:
Do d’adhradh atá sí, a deir sí, fear chomh miorúilteach leat!
Is mór an díol iontais a leithéid duit, níl muinín agat aisti.
Ach seo chugainn í arís, agus an port céanna aici.
Ar mhiste leat dháiríre í a chreidiúint?
Lá i ndiaidh lae a thiocfaidh sí ag iarraidh
An dea-scéala céanna a áitiú ort
Agus ós fear aonair thú, ní bheidh a diúltú ionat
I ndeireadh na dála.

Tabharfaidh tú taithneamh di, agus ós fear misniúil tú
Ní bheidh moill ort do chion a admháil léi.
Nach é sin an deireadh is dual don scéal grá?

Ná bí ag brionglóidí, a amadán!
Ní bhfaighfidh tú uaithi ach dúdóg
Agus í ag scréachadh leat:
”Nach mór an t-uabhar!
Bainfidh mé mo shásamh asat!”

Téigh abhaile leat, a bhuachaill bhocht,
Má bhíonn a dhath fágtha agat.
Gheobhaidh tú romhat do mhuintir
Agus iad préachta conáilte amuigh
Os comhair an tí dhóite:

”Spré ort, a bhuachaill,
Tá deireadh an tsaoil ann anois!”

Agus má chaitheann tú súil i do thimpeall
Cuirfidh tú sonrú sna fógráin:
Do phictiúr féin le feiceáil gach taobh
Agus na focail ag dul leis:

”Ciontóir mór de dhíobháil
Ar an nGarda Bansíochána:
Nár dhána an ceann a bhí aige
Titim i ngrá le bean óg!”

Suáilcí Star Wreck

2005-10-15T01:39:00.000-07:00

Tá an scannán feicthe agam cupla uair anois, ó fuair mé an DVD. Chosain an diosca dhá eora is fiche, ach ós rud é go bhfuil an scannán le híoslódáil saor in aisce, ní praghas é go díreach an luach a dhíoltar ar son an diosca, ach dúthracht nó síneantas saorthoilteanach do lucht déanta an scannáin. Chaith na buachaillí féin fiche nó tríocha míle eora ar fad leis an obair a chríochnú, comh maith le seacht mbliana dá saol - an stócach a stiúraigh an tionscadal ó thús go deireadh, bhí sé ocht mbliana déag nuair a chrom siad ar an scannánaíocht, anois tá sé cúig bliana fichead.

Tháinig cineál scannán doiciméadach nó faisnéise ar an DVD comh maith a thaispeáin an dóigh a ndearnadh an príomhscannán. Go bunúsach, rinneadh gach radharc a scannánú nó a fhístaifeadadh os coinne scaileán gorm, i gcruth is go mb'fhéidir teimheal an aisteora a ghearradh amach agus a shuíomh i dtimpeallacht eile ar an ríomhaire. Go minic, scannánaíodh gach aisteoir ina aonar, agus ní tháinig sé in aon phioctúir le haisteoirí eile an radhairc sula dtearn an léiritheoir a chuid féin den obair, agus é ag cur na n-eilimintí éagsúla le chéile ar an ríomhaire.

Ins an deireadh thiar thall, fuarthas scannán nach bhfuil a mhaisíocht chun deiridh ar mhaisíocht na bhfíor-scannán agus na bhfíor-shraithscéalta spáis a bhfuil sé ag déanamh scigaithrise orthu. An cara a bhí anseo aréirnas leis an scannán a fheiceáilt le súile a chinn féin fá dheoidh, bhí sé dallraithe ar fad ag an obair a bhí déanta ag na buachaillí.

I dtús an scannáin, tchí muid an Caiftín Pirk (!) ó P-liitto, nó Comhghuaillíocht P, comh maith leis an róbat Info agus an Pliongánach (!) Dwarf (!!), agus iad i ndiaidh turas amthaistil a dhéanamh a d'fhág sáinnithe ins an chéad aois is fiche iad, gan gléas siúil acu a cheadóchadh dófa pilleadh ar a n-am féin. Ós rud é go bhfuil na Vulgáraigh (!) díreach i ndiaidh tuirlingt ar an Domhan, is dóigh le Pirk agus an bheirt eile acu gur fearr dófa fanúint ciúin i measc na ngnáthdhaoiní. Nó is é an fhorbairt atá i ndán don domhan, de réir annálacha na staire, go bhfuil na Vulgáraigh leis an chine dhaonna a chur ar bhealach a leasa, ar dhóigh is go dtiocfaidh Comhghuaillíocht P ar an fhód ins an deireadh thiar thall.

Níl na cúrsaí ag dul a mbealach, áfach. Nó nuair a tháinig na Vulgáraigh, fuair siad iad féin i ndroch-chuideachta an rac-cheoltóra Cochbrane (nó Cockbrain, b'fhéidir?) agus d'fhoghlaim siad gach duáilce ó fhear mhór an drabhláis, eadar bhiotáilte, chocaon, agus ghnéas. Níor bhuair siad a gcloigne le todhchaí an chine dhaonna a thuilleadh, agus in áit a gcuid teicneolaíocht fhrithdhamhna a roinnt le lucht na heolaíochta ar an Domhan, reic siad a spásárthach le Rúiseach ínteach a mb'ainm dó Vlaidimior ar phraghas damanta ard lena gcuid cócaon agus ban a mhaoiniú.

Mar sin, gheibh Pirk agus an bheirt eile go bhfuil sé ag titim ar a gcrann bunú na comhghuaillíochta a chinntiú. Cinneann Pirk ar Impireacht an Domhain a bhaint amach dó féin lena chuid ardteicneolaíochta, agus síníonn sé conradh le hUachtarán na Rúise lena sháith earcach a fháil dá arm impiriúil. Nuair atá an Domhan ar fad ag mionnú dílseachta do Phirk, gheibh sé réitithe d'Uachtarán na Rúise.

Ós rud é, áfach, nach bhfuil Pirk ábalta bail cheart a chur ar chúrsaí an Domhain (ná ar aon rud eile - leis an fhírinne a rádh, is golspaire gan mhaith é amach is amach) caithfidh sé a dhul ar lorg domhain úra amuigh ins an spás. De thaisme, gheibh sé amach fá dtaobh de pholl péiste ar imeall an ghrianchórais, agus cinneann sé ar an spásloingeas ar fad a stiúradh fríd an pholl, le cibé namhaid thall ansin a chloí agus le pláinéid nua a shealbhú le haghaidh coilíneachta.

Tá iontas na n-iontas ag fanúint le loingeas ionartha an Impire Pirk ar an taobh eile den pholl péiste, mar atá, an stáisiún spáis udaí Baabel a Trí Deag (Babylon a Cúig, ar ndóighe), agus an fear mór óráidíochta agus ardnósanna udaí, Joni K. Sherrypie, i gceannas ar an áit, in éineacht le mnaoi óig arb ainm daoithi Susanna Ivanovitsa (!).

Tá Star Wreck amuigh anois!

2005-09-28T10:35:00.000-07:00

Más mall, is mithid: tá Star Wreck, an scigaithris ar an Réaltaistear, amuigh anois, agus seacht mbliana caite ag Samuli Torssonen agus a fhoireann i mbun na hoibre.

Spede Pasanen

2005-08-21T14:58:00.000-07:00

Ó gheall mé, agus mé ag scríobh feartlaoi do Tamara Lund, cupla líne a bhreacadh síos fá dtaobh de Spede Pasanen, tá sé thar am agam an gealladh sin a chomhlíonadh. I ndiaidh an iomláin, bhí Spede ar shiamsóirí móra ár dtíre. Thar aon rud eile, coincheap ar leith a bhí ann, agus é fite fuaite le saol na seascaidí is na seachtóidí. Bhí a impireacht scannánaíochta agus teilifíseoireachta (focal uafásach é sin, ach ní ritheann a dhath eile liom) díreach faoi bhláth, nuair a tháinig mise chun saoil, agus ba lena ghreann-san a tógadh mise. Ins an am sin, cha rabh mórán loicht ar an ghreann féin, agus fiú ins na blianta deireanacha, d'éiríodh leis go maith an-chorruair. Ar an drochuair, ba léir go rabh a sheansracadh ag tréigbheáilt mo dhuine, ansin, agus cuma an chantalóra is an chnáimhseálaí ag teacht air. Is dócha go rabh an bás ag seangú ina threo cheana féin ó thús na nóchaidí i leith, nó seanfhear a bhí ann ins an am sin, agus ní dhiúltaíodh sé riamh don toitín ná don deoch bhorb.

Cérbh é Spede Pasanen? Carachtar tábhachtach teilifíse a bhí ann thar aon rud eile. Sílim go rabh ról comh lárnach aige agus a bhí ag Gaybo Byrne in Éirinn, ach ar ndóighe, carachtar de chineál eile ar fad a bhí ann. Thoisigh sé ar a chaithréim ar an raidió i dtús na seascaidí, agus é ag scríobh sceitseanna grinn dó féin agus d'aisteoir eile a bhí ag déanamh pháirt na pearóide G. Pula-aho. Bhí G. Pula-aho ag labhairt i mbéarlagair sráide Heilsincí, rud a bhí neamhghnách go leor ag an am, i bhfianaise is go rabh sé de dhlí ar chóras craolacháin an stáit go gcaithfeá labhairt go glan soiléir sibhialta, gan scinneadh ón chaighdeán liteartha.

Rugadh Spede - is é sin, Pertti Olavi Pasanen - ins an bhliain 1930, thoir i gKuopio, agus blas na canúna sin le haithne ar a chuid Fionlainnise go lá a bháis. Is gnách greann, doilfeoireacht agus clisteacht a shamhailt le muintir Oirthear na Fionlainne, agus iad, de réir mar a chreidtear, i bhfad níos deisbhéalaí ná an chuid eile againn. Bhí an tíriúlacht seo ar fad ag baint le Spede agus lena chuid saothair. Chaith sé blianta a chéad óige i mbun dhá chineál caitheamh aimsire a dtéid formhór na bhfear óg leofa ins an Fhionlainn: lúthchleasaíocht agus útamáil leictreonaice agus teicneolaíochta. Na blianta fada ina dhiaidh sin, ina chuid scannán, ba mhinic dó a chuid aireagán féin a chur os coinne an lucht féachana. Bhí sé ag dréim le céim innealtóireachta nó ailtireachta a bhaint amach. Nuair a tháinig an cruth ar an tairne, áfach, roghnaigh sé an eolaíocht pholaitiúil in Ollscoil Heilsincí. Má roghnaigh féin, níor chríochnaigh sé a chuid staidéir riamh. Nó b'é saol na siamsaíochta a chinniúint.

I dtosach báire, bhíodh sé ag obair i scannáin mar aisteoir cúnta. Caithfidh sé go rabh gustal ínteacht fágtha i seantionsclaíocht scannánaíochta na Fionlainne i gcónaí ins an am, má bhí sé ábalta ar ghléas beo a bhaint as a leithéid. Cibé scéal é, is dealraitheach go bhfuair sé aithne ar na daoiní cuí ansin, ó chuaigh sé leis an tsiamsaíocht mar shlí bheatha i ndeireadh na dála.

Treoirleabhar Bhealach na Bó Finne don tSíobshiúlóir

2005-08-12T08:28:00.000-07:00

Chuaigh mo chailín agus mise a dh'fheiceáil an scannáin arú inné, agus le fírinne ní raibh sé go ródhona. Ar a laghad ar bith. d'éirigh le lucht a scannánaithe atmaisféar an ghrinn ainrialaigh a choinneáil slán. Thaitin roghnú na n-aisteoirí liom, Trillian agus Zaphod Beeblebrox thar aon duine eile acu, agus má bhí aon locht ar an scannán, b'é locht na n-úrscéalta é. I ndiaidh an iomláin, bhí an Treoirleabhar ceaptha mar shraithscéal raidió, agus chaithfeadh Adams pointe amháin magaidh, ar a laghad, a chumadh le haghaidh gach eipeasóid. Cha rabh an fhoirm sin ag teacht go rómhaith leis an leagan úrscéil féin, gan aon trácht a dhéanamh ar an scannánú. Sílim, áfach, go bhfaca mé leagan teilifíse don aos óg thiar ins na hochtóidí. Cha rabh ach fotheidil Shualainnise ag dul leis an tsraith sin, nó b'í rannóg na Sualainnise de theilifís na Fionlainne a cheannaigh an tsraith. De réir mar a deir an t-IMDB (bunachar sonraí Eadarlín na scannán atá mé a mhaíomh), rinneadh an mhionsraith teilifíse sin thiar ins an bhliain 1981.

Ar ndóighe, tá an scannán dírithe ar lucht sean-adhartha an Treoirleabhair thar aon dream eile, agus is í an mhaisíocht is mó is suim leofa...nó linn. Nuair a thig an cruth ar an tairne, is í an Treoirleabhar an dúshlán is mó a thiocfadh leat a chur os coinne aon speisialtóir maisíochta, agus muid féin ag súil le móréachtaí ó lucht na ceirde sin. Is beag locht a gheobhainn ar an scannán ó thaobh na maisíochta de, ach is doiligh leis an cheardaí is fearr amuigh an tsaint sin a shásamh go hiomlán. Thairis sin, is dócha nach bhfuair an treoirleabhar féin an t-aibhsiú a bhí dlite daoithi.

Príomhscéalta

2005-08-10T17:34:00.000-07:00

Tá Heli Koivula, iar-lúthchleasaí mná ón Fhionlainn agus í pósta ar lúthchleasaí fir ón Afraic Theas, i ndiaidh úrscéal leispiach pornagrafaíochta a fhoilsiú a bhfuil a imeachtaí suite i saol na lúthchleasaíochta i dtír dhúchais an údair féin. Is é an tátal a bhaineanns mé féin as an scéal ná go bhfuiltear ag caitheamh anuas ar fhir na Fionlainne aríst eile. An teachtaireacht atá á reic ag Heli ná gurb é an fear coimhthíoch an phríomhrogha, ach mura dtaraidh leis an chailín bhocht a leathbhreac de chránaí a fháil in eangaigh, go dteánfaidh bean eile an gnoithe - ach ná samhlaigh leor a ghabháil le fear Fionlannach!

Chuaigh heileacaptar i dtóin phoill eadar dhá thrá, agus í ag dul trasna Mhurascaill na Fionlainne ó Tallinn, príomhchathair na hEastóine, go Heilsincí, príomhchathair na Fionlainne. Dealraíonn sé go bhfuair breis agus dosaen de dhaoiní bás ins an teagmháil, agus iad fágtha á dtachtadh taobh istigh de chabhail an heileacaptair. Daoiní uaisle agus mór le rádh iad na daoiní a fuair bás, cosúil le feidhmeannaigh arda de chuid na gluaiseachta ceardchumann ins an Fhionlainn, lucht gnoithe agus ealaíontóirí ón Eastóin. Bhí beirt Mheiriceánach i measc na bpasantóirí fosta.

Ba leis an chomhlucht udaí Copterline an heileacaptar. Roimhe seo, bhí Copterline cáinte ag na húdaráis, agus duine de na heitleoirí i ndiaidh an turas trasna a chur isteach beag beann ar an aimsir a bhí ródhoineanta le haghaidh heileacaptair. Mar sin féin, bíonn an-fhonn ar lucht gnoithe faoi dheifre, ach go háithrid, leas a bhaint as seirbhísí Copterline leis an léim eadar dhá phríomhchathair a thógáilt go géar gasta.

Bhí an tóirneach ag cur i dtíortha ar fud Dheisceart na Fionlainne fá lár na seachtaine, agus an aimsir ag caochló go géar gasta eadar soineann agus doineann. Rinne an tóirneach dochar nach beag do chóras soláthair an leictreachais, agus is iomaí tinteán a fágadh gan solas go háithrid fán tuaith. Dealraíonn sé go bhfuil na stoirmeacha seo thart anois, agus an leictreachas féin i ngléas aríst. Cha dteachaigh an tóirneach thart le Turku ach an oiread gan stangadh a bhaint asainn, agus fuair muid riachtanach amuigh anseo in Varissuo, ar imeall na cathrach, plocóidí an ríomhaire agus an teilí a tharraingt ar eagla na heagla.

Tamara Lund ar shlí na fírinne

2005-07-25T12:08:00.000-07:00

Dealraíonn sé nach gcríochnóchaidh mé an iontráil sin fá dtaobh d'Evin Rubar choíche, ach is cuma. Thig liom iontráil úr a bhreacadh síos fúithi, go háithrid i bhfianaise na diospóireachta atá ag suaitheadh na Sualainne i gcónaí: ní thiocfaidh críochthoradh ar an scéal sin roimh dheireadh na bliana, a déarfainn. Ina áit sin, ba mhaith liom cupla líne a chur ar pár i gcuimhne ar Tamara Lund, a cailleadh ar an Aoine seo caite.

Baineann Tamara Lund go mór mór le laetha mo chéad óige. Bhí sí i mbéal an phobail nuair a bhí mé i mo pháiste bheag réamhscoile. Fán am sin, bhí sí deich mbliana fichead d'aois agus a fód bainte amach aici i saol siamsaíochta na Fionlainne. Ar bhealach, shíl mé riamh gur amhránaí ceoil éadroim a bhí inti - ní fhéadfá popcheol a thabhairt air go fóill, ins an am, nó ní tháinig an popcheol mar a thuigtear an téarma inniu go dtí an Fhionlainn roimh dheireadh na seascaidí, ach is é an cineál ceoil a shamhlóchainn Tamara Lund ná humppa, is é sin, an meascán de mháirseálacha Gearmánacha agus de cheol tíre de chuid na Fionlainne a n-éisteadh na sluaite síoraí leis sular tugadh taithneamh agus teasghrádh don rac-cheol dáiríribh. (Ar ndóighe, bhí Elvis ann roimhe sin, ach is doiligh liom a rádh an rabh mórán d'Fhionlannaigh óga a linne comh tugtha dó is a shílfeá. Bhí cultas Elvis ann gan dabht gan déidearbhadh, ach má bhí féin, sílim nach rabh sé ann ach ins na cathracha, agus bhí formhór mór na bhFionlannach ag cur fúthu fán tuaith ins na seascaidí féin, is dóigh liom. Mar sin, is dócha go mb'fhearr le formhór mór na n-ógánach féin an humppa agus an leagan Fionlannach den tangó ná aon chineál rac-cheol, go dtí go dtearn an náisiún a imirce mhór ón tuaith go dtí na cathracha.) Is é an t-aon amhrán amháin a chuala mé féin riamh á chanadh aici ná Pikku pikku bikineissä, is é sin, an leagan Fionlainnise de Itsy Bitsy Teenie Weenie. Ach is é an chuma atá ar an scéal anois ná go rabh an mícheart agam go huile is go hiomlán. Nó is é an scéal atá ag na páipéir anois gur amhránaí clasaiceach ceoldráma a bhí inti fosta.

Bhí sí pósta ar Fhionlannach, ach i ndeireadh na seachtóidí, agus í ag druidim leis an dá scór cheana féin, chuaigh sí a dh'obair go dtí an Ghearmáin, agus níor mhair an pósadh sin i bhfad, ó bhí an lánúin ina gcónaí in dhá thír éagsúla. I dtús na n-ochtóidí, d'fhéach na hirisí caidéise scainnir mhór a dhéanamh den scéal gráidh a bhí aici le hamhránaí de phór na Rómáine, Alexandru Ioniţa, a bhí ag canadh ins an cheoldráma chéadna léithi. Fuair Tamara dealú óna fear céile ins an Fhionlainn gur phós sí Alexandru, agus rugadh spéirbhean de nighin, Maria, don bheirt acu. Chaith sí a céad óige ins an Ghearmáin, ach ansin, chuir sí fúithi ins an Fhionlainn agus chuaigh sí le ceird a máthara. In aithris ar Tamara, phós sí an buachaill a bhí ag déanamh páirte ins an cheoldráma chéadna léithi féin.

Chaith Tamara seal ina ball de Chomhairle na Cathrach anseo i dTurku, agus í ag déanamh ionadaíochta don Pháirtí Láir. Comhairleoir neamhpholaitiúil a bhí inti, áfach, a chuireadh béim ar leith ar chúrsaí forbartha an chultúir - nó sin é an scéal a leigh mé ar na feartlaoithe, siúd is nach bhfuil a fhios beo agam an fíor an méid sin ar aon nós nó slí. Níor vótáladh isteach in athuair í, siúd is gur bhain sí gach leas as a gaisce amhránaíochta agus as gaisce amhránaíochta a nighne.

I mbreis ar an chultúr, bhí téamaí áithrid ina cuid toghchánaíochta a rabh cuma a páirtí orthu, mar atá, cath a chur ar na drugaí i measc na ndaoiní óga. Is dócha go bhfuil mé ciniciúil - tá sé furasta dhul chun ciniciúlachta más lánstaonaire thú i dtír comh tugtha don ól is do na drugaí leis an Fhionlainn - ach tá mé beagnach cinnte go rabh sí i ndiaidh a cuid féin de na drugaí a bhlaiseadh ins an Ghearmáin, gan aon trácht a dhéanamh ar na toitíní agus ar an ól, ar ndóigh. Sin é an cineál saoil a bíos ag na healaíontóirí stáitse. Is iad na cailíní is áille is túisce a gheibh an ailse, ós rud é go dtarraingíonn a n-áilleacht i dtreo an stáitse iad.

Mura bhfuil dul amú orm, bhí páirt ag Tamara i gcupla scannán grinn le Spede Pasanen ins na seascaidí. Is dócha go mbreacfaidh mé síos cupla líne fá dtaobh de Spede fosta, nó sin feinimeán Fionlannach nach mba mhiste a chur in aithne daoibh.

Evin Rubar, an tIriseoir Mná is Cróga ins an tSualainn

2005-06-07T12:25:00.000-07:00

Siúd is gur duine de na Liobrálaigh chroíloiscthe - mar a déarfadh an Meiriceánach - a bhí ionam riamh, bhí mé seort mímhuiníneach as Daonsóisialaigh na Sualainne ó fuair mé an chéad aithne ar chultúr na tíre seo. Ní hionann sin is a rádh nach bhfaighfinn go leor le moladh fán tSualainn nó fiú fá pholasaithe an pháirtí áithrid sin. Na Meiriceánaigh, bíonn sé de réamhbhreithiúnas acu gur gealta gnéis iad na Sualannaigh. Muidne, áfach, ós rud é go rabh muid páirteach ins an Darna Cogadh Domhanda, is dual dúinn meas na mblióg is na bpiteog a bheith againn ar ár gcuid comharsanach Iartharach. Mar a chantaí thiar ins na seachtóidí: Tuo kumma Ruotsin kuoma on myöskin Luojan luoma - ei siitä saatu parempaa - "an diolúnach aistíoch sin ón tSualainn, b'é an Dia céadna a chruthaigh eisean i ndiaidh an iomláin, agus ná bímis ag fáil locht ar lorg láimhe Dé, siúd is nár éirigh an obair Leis ní b'fhearr". Ins an am sin, ní bhfuair muid riamh biseach ón choimpléasc uiríslíochta atá orainn roimh an tSualannach, ós rud é go dteachaidh an oiread sin Fionlannach ar imirce go dtí an tSualainn ó na caogaidí go dtí na seachtóidí, agus an Fhionlainn comh gann ins an obair is a bhíodh ins an am. Fiú nuair a bhí mé i mo bhuachaill bheag, bhí cuid mhór de na Fionlannaigh buartha fán dóigh a rabh muid ag cailleadh ár muintire, comh tiubh tapaidh téirimeach agus a bhí lucht ár gcomhdhúchais ag triall ar pháighe fhiail na Sualainne ag crios iompair na líne cóimeála i monarcha gluaisteán Volvo. Ón taobh eile de, bhí an tSualainnis ar an darna teanga iasachta (i ndiaidh an Bhéarla, ar ndóighe, agus beagnach comhuaineach leis an Ghearmáinis) dár fhoghlaim mé, agus í ar ceann de na teangacha is fearr a labhraím inniu - ar ndóighe, chuidigh mo fhréimhíocht leis sin, ós rud é gur Sualainniseoirí dúchasacha iad muintir m'athara.

Mar sin féin, is beag litríocht nó iriseoireacht Sualainnise de chuid na Sualainne a léigh mé riamh. Is í an tSualainnis an darna teanga oifigiúil ins an Fhionlainn, agus sin í an pháirt atá aici i mo shaol féin. Is cuid de mo chultúr féin é saol Sualainnise na Fionlainne, ach, ins an am chéadna, cuireann saol na Sualainne coimhthíos orm, agus bíonn sé ag dul rite liom comhionannú ceart a dhéanamh leis. Ar ndóighe, siúd is gur bhain sliocht sleachta mo chomhdhúchasach amach an-chliú ins an tSualainn, i gcruth is nach dtig leis na comharsanaigh a rádh a thuilleadh nach bhfuil ionainn ach paca gadaithe agus lucht beartaithe miodóg, níor mhaolaigh ar chiníochas fhrith-Fhionlannach an tSualannaigh an oiread sin go fóill is nach mbeadh sé inaitheanta ní ba mhó. Ach is é an rud is mó a chuireanns isteach orm i saol na Sualainne ná an rud ar bhaist mé verordneter Radikalismus air nuair a bhí mé ní ba réidhe ag baisteadh rudaí as Gearmáinis ná in aon teanga eile. (Bhí a leithéid de sheal i mo shaol, nuair a bhí mé i mo spuraicleach déagóra: ins an am sin, d'fhoghlaim mé Gearmáinis as mo stuaim féin, agus ní labhraínn ach í le mo mháthair ar feadh i bhfad. Thug an mhireog seo toradh maith nach dtáinig dreo ná meirg air go fóill: má theastaíonn ó aon duine a fháil amach cad é an proifisiún atá agam go hoifigiúil, is aistritheoir agus saineolaí Gearmáinise mé thar aon rud eile.) Is é is "verordneter Radikalismus" ann ná radacachas reachtaithe, focal ar fhocal. Níl mé cinnte a thuilleadh cad é a bhí i gceist, ach sílim i gcónaí go rabh mé i ndiaidh fírinne mhór a chur i bhfoclaibh ansin, ach greim ceart a fháil ar chiall na fírinne sin.

B'fhéidir go mb'é Olof Palme ba chúis leis. Ghlan anbhás Phalme gach smál dá chliú, ach leis an fhírinne a dhéanamh, má chuala mé an fear riamh á mholadh ag m'athair, tá Ian Paisley ina Chaitliceach. Bhí féith ghránna tuathghríosóireachta ann, agus í le haithne ar dhaonsóisialachas na Sualainne inniu féin. Thar aon rud eile, rinne sé cuid mhaith den radacachas clí a chomhthoghadh leis an tír a stiúradh, frídna gcuid nathanna agus manaí a ghlacadh chuige féin, ach ins an am, níor scaoil sé a ghreim féin de halmadóir na cumhachta riamh. Ansin, cuireadh piléar ann os coinne na pioctúrlainne. Níor theastaigh gardaí slándála uaidh le dul leis, mar léiriú ar comh tíriúil is a bhí sé le muintir na tíre. Ach is daor a d'íoc sé ar a shon sin, nuair a mharaigh fear buile as measc mionchiontóirí na gcúlsráideanna é. Ar ndóighe, ós rud é gur chuir a ghothaí tuathghríosóireachta, na mionnaí móra is na focail scansála agus sciolladóireachta a chleachtaíodh sé i dteagmháil na toghchánaíochta fearg ghangaideach ar go leor daoiní, ní bhímis in anás teoiricí comhcheilge i ndiaidh na coire. Is cuma liom féin fá dtaobh de na teoiricí seo, ach is suim liom a oidhríocht pholaitiúil ins an choimhthéacs seo.

An dóigh a gcomhthoghadh Palme dreamanna radacacha éagsúla agus a gcuid cuspóirí le cuma na ceannródaíochta a chur ar a pháirtí, dealraíonn sé gur lean a chuid comharbaí leofa ag déanamh aithris air. Ní rabh siad leath comh sciliúil leis féin na dreamanna seo a ghiúmaráil is a bhainistiú mar ba chóir. Agus anois, tá an chuma ar an scéal gur éirigh le grúpa antoisceach an córas cumhachta a insíothlú le caoinchead na nDaonsóisialach nach rabh in inmhe a thuigbheáilt go rabhthas ag glacadh buntáiste orthu. Cérbh iad na hantoiscigh a bhí i gceist? - Is eadh, na feiminithe.

Is deacair a theacht trasna ar thír ina mbeadh gluaiseacht na mban i ndiaidh níos mó dá gcuspóirí a bhaint amach ná an tSualainn. Ins an am chéadna, is doiligh an tSualainn a dhearscnamh i líonmhaireacht na mban míshásta nach bhfuil in inmhe aon rud fónta a dhéanamh lena saol ná lena n-oideachas tríú leibhéal, agus iad, ar ndóighe, ag iompairc an loicht ar an stát atá, dar leofa, sealbhaithe ag comhcheilg na muc seoibhineach fireann. Bíonn siad ag síor-léamh an chuid is éigiallta de litríocht fheimíníoch na Stát Aontaithe, ó Andrea Dworkin go Valerie Solanas. B'í Valerie Solanas an bhean a rinne iarracht ar Andy Warhol a mharú agus a d'fhág comh buanghortaithe é is go bhfuair sé bás, blianta i ndiaidh na hiarrachta. Bhail, ní rabh mé féin riamh róthugtha d'ealaíontóireacht Andy Warhol - ní rabh ann, mar Warhol, ach fear mór gáifeachta - ach is é an rud is suntasaí fán iarracht dhúnmharaithe seo ná go rabh Solanas ag féacháilt le cliú ínteacht a thuilleadh daoithi mar idé-eolaí feimíníoch le leabhar buile a mba teideal daoithi ná SCUM Manifesto, nó an Forógra um Bunú Chumann Cine-Dhíothaithe na bhFear. Bhí Solanas i ndiaidh a dhul fríd chruatán beagnach doshamhlaithe ina cailín beag daoithi, nó bhíodh a athair nó fear ínteacht eile a rabh dlúthghaol aici leis á héigniú ó nach rabh sí ach ina tachráinín, agus, ní nárbh ionadh, mo léan géar, chuaigh sí a shaothrú a coda ina striapach, nuair a tháinig sí slán óna muintir. Is é an breithiúnas is fearr a chuala mé ar an "fhorógra" seo ná go dtáinig sé ó pheann mná a bhí eadar éirimiúil agus as a meabhair. Bhí a leithéid de Mhurchadh feicthe ag Solanas is nach rabh sí in ann ach cinedhíothú na bhfear uilig a mholadh mar oll-leigheas ar éagóir an tsaoil. Agus is féidir a cás a thuigbheáilt, ar ndóighe. Is dócha gurb é sin an cineál mothúchán a bheadh orainn féin, dá mbeimis in éis an taobh chéadna den tsaol a fheiceáilt, gan mhalairt saoltaithí a mhaolóchadh ar an phian agus ar an chiniciúlacht.

Is é oighear an scéil, áfach, ná go bhfuil an "forógra" - a mholanns do na mná na fir a chur de dhroim an tsaoil le lámh láidir, gan oiread is aon tachrán buachalla a fhágáilt ina bheo - ina lón léitheoireachta ardfhaisiúnta ag feimínithe na Sualainne i láthair na huaire. Tháinig aistriúchán Sualainnise de i gcló tamaillín beag ama ó sin, agus mhol scríbhneoirí feimíníocha na Sualainne an forógra go hard na spéire. An leabhar seo, an scréach gheibheannach péine seo ó dhuine a bhí in umar na haimléise, rinne na feimínithe potbhiathaithe meánaicmeacha Sualannacha réalt eolais daoithi dófa féin! Mná arb é réabadh na riteog an taisme is mó dár éirigh dófa riamh, d'fhéach siad lena gcomhionannú a dhéanamh le Valerie Solanas, mar a bheadh patrún mná inti.

Chan abórfainn nach bhfuil a chuid suáilcí ag an fheimíneachas, ach shílfeá gurb é an rud is ciall le cúis na mban ná na mná a shaoradh i gcruth is go bhféadfaidís a bheith agus a bhforbairt a dhéanamh ina ndaoiní daonna. Chaill feimínithe na Sualainne a radharc ar an chuspóir seo le fada an lá, áfach. In áit a sult a bhaint as an tsaol mar dhaoiní daonna - leabhartha a scríobh, scéalta a chumadh, taighde a dhéanamh, teangacha a fhoghlaim, do rogha rud - glacann siad leis nach bhfuil cine na mban comh saor ó bhráca is go bhféadfaidís a dhath eile a dhéanamh seachas cath a chur. Is é an tátal a bhainfeá astu nach bhfuil ins an iomlán dhearg acu ach lucht an bhéil bhoicht. Nó b'fhéidir nach é an béal bocht an meafar is fearr. Déarfainn go bhfuil siad cosúil leis an chuid is fanaicí den I.R.A., agus iad comh clóite leis an tsíor-chath agus nach ritheann cuspóirí a gcatha leofa a thuilleadh.

Cibé scéal é, aon áit a n-iompaíonn an cath ina luach ann féin, ní bhíonn an fanaiceachas neamhthorthúil i bhfad ag teacht i gcrann. Sin é an suíomh atá ag an fheimíneachas ins an tSualainn inniu. Tá gluaiseacht na mban in éis a gcuid seanchuspóirí ar fad a bhaint amach, ach ní thig leofa a mbuaidh a cheiliúradh, ná fiú a aidmheáil. Mná iad seo a bhfuil a saol comh tiomnaithe don chúis troda acu is nár bhuail an smaointiú iad riamh, goidé a dheánfas siad nuair a bhéas an chothromaíocht iomlán curtha ar bun eadar an dá ghnéas.

Anois, deir feimínithe na Sualainne nach bhfuil an chothromaíocht iomlán ann go fóill. Creidim an méid sin uathu faoi chroí mhór mhaith. Ins an am chéadna, tá mé den bharúil go bhfuil cuid mhaith déanta acu cheana, agus go mb'fhearr dófa an saol a ghlacadh go réidh réchúiseach anois. Cha dteán siad a dhath ar bith den chineál sin, ach, ina ionad sin, síleann siad an domhan de Solanas agus dá forógra - ach ós rud é gur striapach bhocht chráite agus iar-íospartach gnéis a bhí inti, mar Solanas, ba deacair cuimhneamh ar chinniúint dhaonna a bheadh suite ní b'fhaide ar shiúl ó aoibhneas meánaicmiúil na mban Sualannach. Tá an chuma ar an scéal go bhfuil feimínithe meánaicmeacha na Sualainne ag déanamh fleá agus féasta ar iarsmaí lofa na mná mí-ádhúla, ag déanamh a gcomhionannú féin le Solanas ós rud é gur airdiú meanman dófa iad féin a mhothachtáil faoi leatrom comh mór céadna.

Is é an cineál caint a bíos ag Solanas ina forógra ná gur ainmhithe brúidiúla aingiallta iad na fir. Bhí sise i dteideal a leithéid a rádh, ó fuair sí íde agus íospairt ghnéis óna hathair agus óna huncail féin ó bhí sí ina cailín beag. Aon bhean nach bhfaighfeadh drochbhlas ar na fir i ndiaidh a leithéide, bean neamhghnách i ngach aon chiall a bheadh inti. Ach ins an am chéadna, is follasach gur bean bhocht bhreoite a bhí i Solanas agus nach bhfuil sé folláin spalpadh pianmhar na mná seo a chur roimh na mná is na cailíní folláine mar dhíol aithrise. (Dála an scéil, sílim go bhfuil an locht céadna ar chuid mhór de na liobrálaigh chroíloiscthe go léir. Níl a shéanadh ann go rabh cúiseanna ag Solanas leis an fhuath a bhí aici ar na fir uilig, cúiseanna a bhí intuigthe ag aon duine dhaonna. Ach má léiríonn muid tuigse chomhdhaonnach do scríbhinní Solanas, ní hionann sin is go gcaithfidh muid glacadh leofa mar réalt eolais. Ar ndóighe, bhí cúiseanna maithe ag Hitler Mein Kampf a scríobh, cúiseanna intuigthe a bhí fréamhaithe ina stair phearsanta féin; ach mar sin féin, ná ritheadh le haon duine a shílstean go mba chóir dúinn aon rud dá moltar ins an leabhar uafásach sin a chur i gcrích! - Agus, ar ndóighe, siúd is go rabh fíor-éagóir shóisialta taobh thiar den Chumannachas, éagóir a bhí ag fanúint lena leigheas, is beag leigheas ba mheasa ná "deachtóireacht na bprólatáireach", mar a déarfadh Solzhenitsyn agus a chara nach maireann, Lev Kopelev, d'aonghuth. - Na liobrálaigh chroíloiscthe, agus an chuid is mó acu ina suí go seascair ina dtithe teo meánaicmiúla, tá cuid mhaith acu ann nach dtuigeann nach gá le creidiúint a thabhairt do theoiricí Léinín ná tuigse a léiriú dá chuid polasaithe, fiú má ghlacann muid leis go rabh córas cumhachta an Impire Rúisigh lán comh huafásach is mar a chuir réabhlóidithe na Rúise síos air.)

Anois, i Mí na Bealtaine, chraol Teilifís na Sualainne dhá chlár faisnéise inar nochtadh an chuma atá ar an fheimíneachas ins an tír inniu. Is é an rud a chonaic muid ná feimínithe meánaicmiúla ag amharc isteach i lionsa an cheamara agus loinnir na gloine ina súile, agus iad ag aithris manaí de chuid Solanas lom díreach mar a bheadh seictigh den chineál is mó mire amuigh iontu. D'úirt bean acu nach rabh dul chun cinn ar bith déanta ag cúis na mban, ó tháinig a heagraíocht féin ar an fhód tríocha bliain ó shin - agus b'é an tátal a bhain sí as seo ná go gcaithfí an stát tuilleadh deontais a íoc leis an eagraíocht, siúd is go rabh siad tar éis céad milliún kronor a fháil i mbuiséad na bliana seo cheana féin. Bean eile, bhí sí suite siúráilte go bhfuil comhcheilg de chuid na bhfear cumhachtach ag obair faoi choim ins an tSualainn agus iad ag ofráil na gcéadta de pháistí beaga i ndeasghnátha brúidiúla ina gcuid pluaiseanna faoi thalamh in aghaidh na bliana. An chéad bhean acu, bhí sí i gceannas ar eagras na dtithe sábháilte do mhná atá á mbualadh ag a bhfir chéile, agus b'é an dearcadh a bhí aici ar cheist na bhfear céile a bíos ag imirt foréigin ar a mná céile ná gur gnáthfhir iad agus gur cuid de ghnáthiompraíocht an fhir ins an tsochaí é íde a thabhairt dá mhnaoi chéile.

Is é an chuid is suimiúla den scéal ná an craoltóir a rinne an clár. B'í Evin Rubar, iriseoir óg mná arb as an Chuirdeastáin daoithi ó dhúchas, agus í i ndiaidh a dintiúirí a bhaint amach le clár faisnéise inar chaith sí súil dhian ar na scoltacha príobháideacha Muslamacha ins an tSualainn. Chuir sí fial Mhuslamach uirthi féin agus shleamhnaigh isteach chuig príomhoidí na scoltacha seo, agus í ag tabhairt le fios go rabh sí ag brath ar neacht óg a chur i scoil Mhuslamach, áit nach mbeadh uafáis an chultúir Iartharaigh ag bagairt ar an chailín bheag. Mar sin, d'éirigh léithi a fháil amach gur gnách i gcuid de na scoltacha seo na páistí a choinneáil faoi smacht le buillí agus le lámh láidir, rud atá toirmeasctha i reachtaíocht na Sualainne. Thairis sin, bítear ag déanamh droichid de na rudaí íogaire ar churaclam oifigiúil na roinne oideachais, cosúil leis an éabhlóid agus leis an ghnéasoideachas.

Bhain an clár faisnéise stangadh as an tSualainn, ar ndóighe. Bhí gliondar ar na ciníochaithe cloigeannfheannta ar na cúiseanna contráilte, agus cháin na scoltacha i gceist an dóigh ar bhain Rubar mí-úsáid as an mhuinín a bhí ag na príomhoidí aisti. Tá iamám ínteacht meáite ar an dlí a chur ar Rubar, "le go mbeadh an lá ag an fhírinne, más é toil Dé é". Tabhair fá dtear go bhfuil Muslamaigh na Sualainne comh sibhialta is nach rabh, de réir dhealraimh, aon ghrúpa de Mhuslamaigh thall ansin ag bagairt dlí a lámh féin a imirt ar an chailín. Is fearr leofa dlí na Sualainne. Cuid mhaith acu, fiú, bhí faoiseamh orthu go rabh sé de cheann dána ag Evin an scéal a reic leis an tsaol mhór. Duine de na blagadóirí Muslamacha ins an tSualainn, bhí sé buíoch beannachtach léithi ar a shon.

A mhalairt a bhí fíor, áfach, nuair a bhí sé de dhánacht i Rubar locht a fháil ar na feimínithe. A leithéid d'ionsaí díchéillí ní fhaca mé riamh. Nuair a bhí Rubar sásta caint a thabhairt uaithi os coinne Timbro (fundúireacht bholscaireachta na tionsclaíochta ins an tSualainn), rinne na feimínithe a ndicheall le leas a bhaint as sin mar fhianaise nach rabh i gceist ag Rubar ach ionsaí bolscaireachta ar ghluaiseacht na mban agus é á mhaoiniú ag Timbro. Bhail, níor éirigh leofa. Tá na daoiní róchliste le creidbheáilt go mbeadh comhcheilg rúnda de chuid "na gcaipitlíoch gránna" in Timbro i gceist. Thairis sin, chuir na feimínithe síos do Rubar gur bean phatrarcach a bhí inti! Níl ina leithéid, ar ndóighe, ach placadh siollaí gan bhrí gan chiall, ach léiríonn sé comh domhain agus a gheibh na feimínithe Sualannacha iad féin in umar an éadóchais: tá siad glan i ndeireadh a gcuid argóintí.

(AR LEAN)

Cogadh na Réaltaí

2005-05-15T05:14:00.000-07:00

Rinne an tImeallach trácht ínteacht ar an scannán is úire as ceárta George Lucas. Siúd is go rabh seal ann i mo shaol agus dúil nimhe agam ins an cheoldráma spáis - agus go bhfuil seal eile den chineál sin ann fá láthair agus mé ag iarraidh Gaeilge a chur ar Foundation le hIsaac Asimov - ní fhaca mé ach cuid de na scannáin. Is é sin, ní fhaca mé ach an chéad tríológ, agus b'éigean domh fanúint leis an Cháisc seo caite leis an Phantom Menace a fheiceail, nó chaith mé an chuid ab fhearr de sheachtain na Cásca i dtigh mo chailín, thuaidh in Vaasa, agus an scannán sin ar an teilí ansin. (Níl teilifíseán de mo chuid féin agam anseo i dTurku.)

Is é an locht ba mhó a fuair na criticeoirí anseo, chomh maith le mo chuid carad féin, ar an darna tríológ i gcomparáid leis an chéad cheann, ná go rabh atmaisféar an chéad scannáin curtha ó mhaith go hiomlán. Is é an rud a bhí speisialta i gCogadh na Réaltaí ar tús ná an chuma úsáidte, smolchaite a bhí ar na rudaí, is é sin, blas an fhíorshaoil - in áit a bheith ag déanamh ról na todhchaí inár saol féin, saol ann féin a bhí i saol an chéad scannáin den tsraith. Bíonn blas na bréige ar chuid mhór de na scannáin fhicseaneolaíochtúla comh glan lonrach is a bíos an feistiú stáitse, rud a bhaineanns go mór mór de chraiceann na hinchreidteachta. Siúd is nach bhfuil i gceist ach siamsaíocht lom, bheadh sé comh maith ag lucht na scannánaíochta jab maith a dhéanamh daoithi. Agus is é an rud a thabhaigh a chliú don chéad scannán spáis le Lucas riamh ná go rabh dusta agus deannach agus salachar ar na rudaí, i gcruth is go sílfeá gur earraí gnáthúsáide a bhí ann, seachas cuid de ghléasadh bréige an scannáin. Thar aon rud eile, is cuimhin liom an t-aerghluaisteán a bhí Luke Skywalker a thiomáint nuair a rinne sé an chéad iontráil ar an stáitse riamh. An déanamh a bhí ar an ghléas taistil áithrid sin, bhí sé ag cur i gcuimhne gluaisteáin (talaimh!) na laetha a bhí ann go gairid roimh mo bhreith féin, na cinn mhóra Mheiriceánacha ach go háithrid. An té a chonaic an gliogramán sin, ba léir dó ó thús go rabh stair dá chuid féin ag an domhan, nó ag an ollchruinne, ina rabh cónaí ar Luke Skywalker.

Thairis sin, siúd is nach rabh ins an vúcaí udaí Chewbacca ach deideighe mór, bhí cuid de na neachanna eachtardhomhanda sách inchreidte ins an chéad scannán. Chuirfeadh Jabba the Hutt (nó "an Hutt Jabba" as Gaeilge, is dócha, óir is dóigh liom gurb é a chineál de neacha eachtardhomhanda a bhí i gceist leis an fhocal sin Hutt ag Lucas) eadar eagla agus samhnas ort, agus tú i do bhuachaill deich mbliana ag amharc ar an scannán. (Tá mé ag labhairt ar an bhunleagan, ar ndóighe. Ba mhór an t-ábhar aiféaltais do Lucas an t-athchóiriú a rinne sé ar an chéad shraith le maisíocht na tríú mílaoise.) D'imigh sin agus tháinig Jar Jar Binks. Dá bhfeicinn leithéid Jar Jar Binks ar an scáileán agus mé deich mbliana d'aois, d'fhágfainn an phioctúrlann ar an toirt agus rachainn a lorg mo chuid airgid ar ais. Ghlac an chéad Chogadh Réaltaí na páistí féin dáiríribh (is dócha gurb é sin an fáth nach rabh cead isteach ag páistí ní b'óige ná dhá bhliain déag i bpioctúrlanna Fionlannacha ina rabh an scannán sin ag imeacht, siúd is go dtearnadh neamhshuim den dianriail sin go forleathan) - thar aon rud eile, scéal eachtraíochta a bhí ann, seachas eachtra do pháistí, agus béim á cur air go rabh sé de chuspóir ag Lucas coincheap an eachtra buachaillí bó a chur in oiriúint do ré an fhicsin eolaíochta, smaoitiú a thaitin go mór mór le gach buachaill beag a bhí i ndiaidh a dhóthain ama a chaitheamh os cionn úrscéalta ficsin eolaíochta agus os coinne "Western na Míosa" ar an teilí. (Ba mhaith liom a fháil amach, an mbíonn an tsraith sin - "Kuukauden western" as Fionlainnis - ag imeacht ar an teilí i gcónaí. Nuair a bhí mé óg, bhíodh Teilifís a Dó, is é sin, an darna bealach teilifíse de chuid an chumhlachta náisiúnta craoltóireachta, ag taispeáint seanscannán Iarthair Fhiain i dtús gach míosa. )

An Ríocht Neamhaí

2005-05-08T14:31:00.000-07:00

Chuaigh muid a dh'fheiceáilt Kingdom of Heaven inné, agus fríd is fríd, cha rabh mórán ó mhaith leis mar scannán. Ar ndóighe, bhí Balian bunaithe ar roinnt pearsana éagsúla ó stair na Tíre Naofa, mar a fuair mé amach ag déanamh mo staidéir ar na leathanaigh bhainteacha ar an leabhar udaí The Holy War le Karen Armstrong. Thar aon rud eile, cha dtáinig Balian riamh i gcomharbacht ar bharún Ibellin. B'é a dheartháir mór, Baldwin, a bhí ina bharún. B'fhíor é, áfach, go mb'é Balian a chuir cóiriú catha ar mhuintir Iarúsailéim agus sluaite cogaidh Shalahuddin ag teannadh ar an áit. Ach ní rabh cumann ná caidreamh rómánsúil ag Balian leis an Bhainríon Sibylla. A mhalairt ar fad. Nuair a tháinig sé go hIarúsailéim, níor theastaigh uaidh ach a bhean chéile a thabhairt leis, agus gidh go rabh Salahuddin ag imdhruidim na cathrach cheana, lig sé a chead sin le Balian. Istigh dó, áfach, fuair Balian roimhe muintir na háite scanraithe ag léigear na Muslamach, agus iad ag impí ar an ridire seo fanúint acu le cosaint na cathrach a eagrú. Rinne Balian mar a hagraíodh é, ach ins an am chéadna, chuir sé teachtaireacht chuig Salahuddin ag míniú dó cad é an chuma a bhí ar na cúrsaí, agus ins an deireadh thiar thall, b'éigean don bheirt acu, drogallach is uile mar a bhí siad roimh an chogaíocht, cath a chur ar a chéile le lucht na cogúlachta ar an dá thaobh a shásamh.

Maidir le híomhá Shalahuddin, bhí sí sách gar dá bhfuil ar eolas ag na staraithe air. Is fíor go dtearnadh ábhar finscéalaíochta de thiar ins an Eoraip chomhaimseartha, nó ba fear cráifeach é nach rabh obair an chogaidh ag teacht leis, agus é ag glacadh trua lena chuid naimhde ar bhealach a bhí beagnach féinmharfach. Ón taobh eile de, an ródach a rinne na Crosáidithe ar a mhuintir, níor mhaith sé dófa riamh é, agus bhí sé ábalta ar dhíoltas fuilteach a imirt ar na Teamplóirí, ós rud é go mb'é a thuairim go mb'iad siúd a chuir tús leis na hionsaithe míthrócaireacha ar na Muslamaigh. Is léir gur aithin sé na Crosáidithe ó na Críostaithe eile: nuair a shealbhaigh sé an Chathair Naofa ins an deireadh thiar thall, d'ordaigh sé dá mhuintir gan dochar ar bith a dhéanamh d'eaglaisí na gCríostaithe Oirthearacha; ach maidir leis na heaglaisí a bhí tógtha ag na Crosáidithe, milleadh iad go hiomlán agus cuireadh moscanna Muslamacha ina n-áit.

Gheobhainn níos mó loicht ar an chur síos a tugadh ar pholaitíocht inmheánach Iarúsailéim féin, ar an dinimic eadar lucht an tsíochánachais agus lucht na cogúlachta. Is é an cur síos a bheir Ridley Scott dúinn ná go rabh an Rí Baldwin - an lobhar - go hiomlán le taobh na síochánaithe, agus nach mbeadh Salahuddin leis an tsíocháin a bhriseadh, ach go bé gur bhris páirtí na dteamplóirí an tsíocháin d'aon tsiúl. Tá cuid den fhírinne ins an leagan seo, ach dealraíonn sé go rabh sé ní b'araicisí chun cogaidh ná mar a bheir Scott le fios. Is é an leagan atá ag Scott ná go bhfuil an rí Baldwin meáite ar an tsíocháin a choinneáil, ach is é an leagan atá ag Karen Armstrong go mbíodh an rí eadar dhá chomhairle agus eadar dhá chineál comhairleoirí, agus é sách claonta cluas éisteachta a thabhairt do lucht na cogúlachta fosta.

Dá mBeadh James Tiberius Kirk ina Ghaeilgeoir

2005-04-22T11:34:00.000-07:00

Cha rabh ann ach gnáthlá, agus an bhirling fairtheoireachta udaí Cú Chulainn ag coinneáil súil ar imeall ghrianchóras na hAthÉireann, taobh amuigh d'fhithis an ghásphláinéid a dtugann bunadh na hAthÉireann Goll Mac Mórna air. Bhí na píolótaí ag diomailt a gcuid ama thíos ina gcuibhreann féin, cuid acu ag léamh, cuid acu ag bualadh liathróide, cuid acu ag imirt fichille leictrí nó cluichí eile cosúil léithi, ach d'aithneofá ar an áit ar fad, agus an t-atmaisféar a bhí ansin, ná go rabh na fir is na mná seo tinn tuirseach, bréan breoite, dubh dóite dóthaineach de ghnáthaimh a shaoil i gcríocha ciúine cúil seo an spáis mar ab aithnid dá muintir é ó thuirling spásbhád na nGael ar AthÉirinn an chéad uair, ar chósta thoir theas Ilchríoch Úr-Uladh, an áit a bhfuil Cathair na Cúnsóige inniu.

B'é an chuid ba suimiúla dá gcuid oibre ná toirpéid phlasmacha a phléascadh i measc na ndreigí, le spéir ghlan a chinntiú dá bpláinéad dúchais. Ach an rabh aon rud ba chinniúnaí ná sin i ndán dófa ar aon nós? Bhí an chuid is mó de na saineolaithe féin in éis deireadh súile a bhaint den teagmháil le neacha intleachtúla eachtardhomhanda, agus cha rabh mórán de na cóilínithe daonna féin ag siúl an spáis ar na saoltaibh seo. Nuair nach rabh muintir na hAthÉireann ach ag míntíriú a bpláinéid, agus an treas líne dhúchasach acu ag fás aníos, nocht dornán spásbhádaí ar imeall an ghrianchórais, ach bhí an chuid ba mhó acu beagnach bánaithe, agus an dé dheireanach beatha imithe as cuid mhór acu siúd a bhí in ainm a bheith ina dtromshuan i rúmaí stórais na soithí seo ag feitheamh le teacht an lae úir. An dream beag a bhí fágtha beo, siúd is go rabh siad dall ar an Ghaeilge ar tús, bhí siad sásta a foghlaim agus, an chuid acu a bhí inphósta, cleamhnas a lorg i measc na nGael. An teangaidh aistíoch a bhí á labhairt acu, ba bheag eolas a bhí ag na daoiní uirthi inniu, ach amháin gurb é an t-ainm a bhí acu féin uirthi ná Innlis. Bhí lucht na teangeolaíochta den dianbharúil gurb í an Innlis seo an Teangaidh Thoirmiscthe a rabh an oiread sin scríofa fá dtaobh daoithi ins na seanleabhartha, ach is fánach duine a bhéarfadh creidiúint don chaint sin. In éis an tsaoil, b'é an chliú a bhí ar lucht labhartha na Teangtha Toirmiscthe ná gurb iadsan naimhde bunaidh na nGael agus dímheas acu ar ár muintir. Na stadhnóirí bochta a tháinig ar bhord na Soithí Bána, cha rabh iontu ach dídeanaithe agus iad buíoch beannachtach leis na Gaeil a bhí sásta fáras a thairiscint dófa.

Anois, áfach, tháinig comhartha aláraim, agus chaith na píolótaí go léir a gcuid caitheamh aimsire uathu le cluais éisteachta a chur orthu féin.

"Gach píolóta isteach ins an tseomra ceannasaíochta!" a scairt guth meicniúil an ríomhaire, agus abhae le gach aon duine de na píolótaí ag déanamh i dtreo an tseomra leis na horduithe a chluinstint.

Nuair a shnámh na píolótaí fríd an aerghlas isteach ins an tseomra ceannasaíochta, bhí an Caiftín Maolmhaodhóg Mac Giolla Pádraig rompu ina phearsa mhórluachach féin, agus gnúis thar a bheith dáiríre ar a cheannaightheacha. Bhí an chuma ar an scéal go rabh rud éigin as an ghnáth go hiomlán i ndiaidh titim amach. Cha rabh gíog ná míog as na píolótaí agus iad ag fáil greama ar na rálacha in aice leis na fraitheacha le fanúint socair le linn an chruinnithe.

"Anois", arsan Caiftín, "tháinig lá nach bhfaca ár nglúin a leithéid riamh. Fuair muid amas radair ar réad ins an spás nach bhfuil nádúrtha, ná síniú ár muintire air. Dealraíonn sé gur teagmháil é seo le cine eile, agus níl a fhios ag aon duine againn go fóill cé acu dream daonna eile atá ann, nó - neacha eachtardhomhanda de chineál eile."

Chuir focail an Chaiftín creathnú fríd a rabh ag éisteacht. Is é an rud a rabh súil acu leis ná go rabh spáslong thráchta de chineál ínteacht ar strae nó in éigeandáil, agus go gcaithfí a dhul chun tarrthála. An scéala seo, áfach, sháraigh sé rud ar bith a rithfeadh leat. An rabh teagmháil na mílaoise ar na bacáin, an teagmháil a rabh an cine daonna ag feitheamh léithi ó laetha leathmhiotasúla na tréimhse réamhspáis anuas?

Adhaltranas, pótaireacht, agus na páistí

2005-04-18T11:58:00.000-07:00

Siúd is gur duine acu mise a dtugtar liobrálaigh chroíloiscthe orthu i dtír dhúchais na saoirse is an ghuma choganta thiar ins an Oileán Úr, tá mé cineál tuirseach den dóigh a mbíonn daoiní de mo sheort féin ag caitheamh anuas ar Eoin Pól bhocht, nach maireann. Aontaím leofa go bhféadfadh an Eaglais Chaitliceach a thuigbheáilt comh hamaideach agus atá sé cogadh a chur ar an choiscín ins na tíortha bochta, nó chan fhuil dul timpeall air go bhfuil an diabhal cochall riachtanach leis na daoiní a choinneáil beo a fhad is gur féidir iad a chur ar bhealach a leasa ó thaobh an chreidimh de. Dá dtabharfadh an Eaglais athbhreithiúnas ar an cheist seo, bheadh a chead ag na sagairt i gcónaí, agus sin faoi chroí mhór mhaith uaim féin, na daoiní a lochtú agus tromaíocht a dhéanamh orthu fá rudaí cosúil le hadhaltranas na ndaoiní pósta agus an dúil nimhe ins an phornagrafaíocht. Déarfainn go bhfuil a leithéid de pheacaí i bhfad níos coitianta ná homaighnéasachas, cuir i gcás, nó an ginmhilleadh féin. I bhfianaise an oiread cáineadh is a ghní an Eaglais ar na feileacáin agus ar na ginmhillteoirí, shílfeá nach bhfuil i bpeacaí lucht an ghnáthadhaltranais ach caitheamh dairteacha. Ach, le fírinne, caithfidh mé a rádh gurb iad na cásanna adhaltranais is mó a chuireanns as do na páistí, an dóigh a bhfeallann daoiní pósta, chan amháin ar a chéile, ach ar a gclann thar aon duine eile.

Is cuimhin liom cailín óg a rabh aithne agam uirthi cupla bliain ó shin. Aidmhím go rabh mé dúnta i ngrádh léithi, ach ós rud é go rabh sise ocht mbliana déag d'aois, agus mise thar an tríocha cheana féin, bhí mé sásta gan a bheith ag iarraidh an coimeadar a chur uirthi. (B'fhéidir go mb'fhearr domh triail a bhaint as mar sin féin, nó ba deas an t-ábhar mná céile a bhí inti.) Nuair a bhí caidreamh againn le chéile - caidreamh geanmnaí go hiomlán, faraoir géar - bhí máthair na girsí boichte díreach ag saothrú an bháis, agus í ag fuilstint go mór mór, í féin, ag feiceáilt a céadéaga siúd. Bhí a tuistí sách trom ar an ólachán, agus í i ndiaidh cuid mhór dá hóige a chaitheamh ina hairíoch tí, nuair a bhí siadsan ar na deargstárthaí. Cha samhlófá a mhalairt le clann na ndruncaeirí, leoga.

Scéal amháin thar aon rud eile dár chuala mé uaithi a chuaigh go mór mór i bhfeidhm orm. D'inis sí domh fán bhuaireamh is fán oibriú intinne a thigeadh uirthi nuair a chluineadh sí a tuistí ag teacht chun an bhaile i dtús na saoire samhraidh, agus na buidéil ag clingeáil in éadan a chéile. Nó ba chomhartha é go rabh Maim agus Daid ag dul a dh'ól, agus na páistí á bhfágáil i leataobh nuair a bhí siad ar meisce, ar ndóighe. Bhain an méid seo an-stangadh asam féin, nó nuair a thigeadh m'athair mór chun an bhaile agus na buidéil ag clingeáil ina mhála féin, ba dea-scéala é gach aon uair, nó deochanna neamh-mheisciúla do na páistí a bhí i gceist - gan oiread is aon eisceacht amháin, más buan mo chuimhne. Is iomaí deoir a d'éalaigh orm ó shin agus mé ag smaointiú ar an scéal seo.

Bhí an scéal ní ba mheasa fós, áfach. Nuair a casadh ar a chéile sinn an chéad uair, bhí an ghirseach díreach ag feiceáilt a máthara ag foghlaim an bháis. I ndiaidh an oiread sin toitíní agus meisce, bhí an mháthair ag éileamh le hailse dholeigheasta - athiompáil a bhí ann fán am sin, nó bhí sí i ndiaidh seort bisigh a fháil cheana féin i ndiaidh an chéad bhabhta, agus na gunnaí móra radaíochta dírithe ar an chnoc ailse, ach ansin tháinig an drochrud uirthi an darna huair, agus cha rabh teacht slán as ag an mhnaoi bhoicht a thuilleadh - agus í ag feitheamh leis an bhás ins an bhaile. Chonaic Dia an cailín agus í ag iarraidh seort grá a thabhairt dá máthair, i ndiaidh an oiread sin cruatáin a dteachaigh sí fríd de dheasca na neamhshuime a rinne na tuistí daoithi agus iad ag muirniú an bhuidéil. Máthair agus tuiste a bhí inti i ndiaidh an iomláin, dona is uilig mar a d'éirigh an obair sin léithi, agus an ghirseach ag féacháilt le haire de chineál ínteacht a thabhairt daoithi, le bheith dílis dá máthair ar dhóigh ínteacht.

Nuair a bhí máthair Marika (sin é an t-ainm atá ar an chailín) ar shlí na fírinne, tháinig an chéad tubaiste eile. Is é sin, b'anois a nocht a hathair daoithi go rabh sé ag suirí le mnaoi eile seachas a máthair-se le cupla bliain anuas, díreach nuair a thoisigh an chuma a theacht ar an scéal go mb'é an t-imeacht gan pilleadh é. Siúd is nach rabh a caidreamh lena máthair róchroíúil riamh, bhí sé de dhíobháil uirthi ar a laghad an seachmall a chur uirthi féin go rabh a leithéid de rud aici agus baile, áit de chuid a muintire féin. Cha rabh, áfach. Nó má bhí léaró dóchais ar bith fágtha inti go mbeadh sé indéanta a leithéid d'áit a bheith aici i ndiaidh bhás a máthara, thréig an dóchas sin í ar an toirt. Suarach is uile mar a bhí an pósadh agus an dóigh a bhí ag na tuistí ar a gclann, bhí a fhios ag an ghirseach ó dhúchas - go hinstinneach - céard is dea-theaghlach ann. Ba mhian léithi go dteánfadh a hathair iarracht, i ndiaidh bhás a mhná céile ar a laghad, rud ínteacht cosúil le saol teaghlaigh agus tinteáin a sholáthar dá chlann. A mhalairt a thiontaigh amach a bheith fíor, áfach. Anois, agus cead suirí aige go poiblí, rinne an fear neamhshuim ar fad de Marika agus den teaghlach go léir, agus tháinig scabadh ar an líon tí, nuair a tharraing gach aon duine acu ar mhalairt áite - ag bogadh isteach chuig an ghrá gheal, sin nó ag dul ar lorg áit staidéir. Bhí deireadh go deo leis an tinteán. Cha rabh de dhíth go bunúsach ach é a theacht chun tsolais lena mhnaoi úir - agus d'éalaigh na páistí uaidh.

Santaíonn na páistí líon tí iomlán. Santaíonn na páistí beirt tuistí a bheith ag tabhairt aire dófa. Chan fhuilim a rádh nach bhféadfadh dís ban an obair a dhéanamh go gleoite fosta, ach mar sin féin, is cuid thábhachtach é den scéal go bhfanfadh na tuistí, nó na daoiní a ghní cúis na dtuistí, le chéile go sona sásta fonnmhar go dtí go mbeadh an chlann tugtha i gcrann acu. Ba chóir don lánúin dílseacht ínteacht a choinneáil dá chéile, go mothóchadh an chlann nach bhfuil an tóin ag titim as a saol. Ar a laghad, ba chóir an cineál sin mí-ionraicis a sheachaint a d'fhág a leithéid d'olc ar Marika.

Teagasc na Gaeilge: Amaidí Amach is Amach, nó Loitiméireacht Lom?

2005-04-15T14:54:00.000-07:00

Fuair muid an chéad tuarascáil ón Choimisinéir Teanga le déanaí, agus siúd is nach bhfuil cónaí orm in Éirinn, caithfidh mé a rádh nach dtáinig drochscéala an teagaisc Ghaeilge aniar aduaidh orm ar aon dóigh, mo léan géar. Ar a laghad, an t-aon dalta meánscoile amháin a bhfuil aithne phearsanta agam uirthi in Éirinn, mar urraí (nó mar chineál uchtathair baiste b'fhéidir), is iomaí scéal uafáis den chineál chéadna a chuala mé uaithise i dtaobh an bhail atá ar theagasc na teanga ina scoilse. Go bunúsach, siúd is go bhfuil modhanna nua-aimseartha teagaisc i ngnáthúsáid leis na teangacha eile a fhoghlaim, cha dteachaigh an Ghaeilge riamh thar an tseanmhodh, is é sin, Peig (nó rud ínteacht eile den chineál chéadna) a bheith á léamh (mar dhea) agus an liosta focal mar áis in aice leis an leabhar. Is follasach agus is rófhollasach goidé is toradh don chur i gcéill seo: mar a dúirt mo chara óg, bíonn comhrádh Gearmáinise agus Fraincise ar a dtoil ag cailíní scoile nach bhfuil in ann abairt iomlán a chur i dtoll le chéile i dteanga a sinsear. Níl ciall ar bith ag na cailíní do bhriathra neamhrialta na Gaeilge, ach tá siad in ann coincheapa i bhfad níos deacra i ngramadach an dá theanga eile a láimhseáil go réidh.

Déanta na fírinne, más é seo an chaoi atá ar theagasc na Gaeilge i scoltacha na hÉireann - agus is é is impleacht do thuarascáil an Choimisinéara gurb amhlaidh atá - níl sé as cosán a rádh go bhfuil sabaitéireacht lom á himirt ar an Ghaeilge ag meaisín an mhurdair i gcónaí. Níl an Ghaeilge puinn níos deacra ná cibé teanga Eorpach a rithfeadh leat a roghnú. Má chuirtear modhanna comhaimseartha teagaisc i bhfeidhm ar an Ghaeilge, ní chreidim go mbeidh aon dalta, iad siúd ins an áireamh nach bhfuil "féith na dteangacha" iontu (más ann dá leithéid de rud ar aon nós), i bhfad ag tógáil uraiceacht na teanga labhartha. Tá a fhios ag madraí an bhaile, fosta, go bhfuil formhór mór mhuintir na hÉireann i bhfách le hathbheochan na Gaeilge. Is gnách linn, mar lucht athbheochana, fimínteacht, béalchrábhadh agus cur i gcéill a thabhairt ar an dáimh neamhghníomhach seo, ach níl mé féin cinnte an bhfuil muid i dteideal bheith comh ciniciúil sin, i ndiaidh an iomláin. Más fíor nach bhfuil ann ach fimínteacht, is díol suntais é go mbacann na daoiní leis an fhimínteacht féin. Dá mbeadh an teanga á teagasc agus á cur chun cinn go cliste, sílim go bhféadfadh an fhíor-dhúthracht a theacht i leaba na fimínteachta féin, i bhfianaise na dtorthaí. Leamh is uile agus atá luiteamas na nGael leis an teanga, is dúshraith í an dáimh phatuar féin a bhféadfaí go leor a thógáil uirthi, dá mbeadh ionainn, mar lucht cúise, an leas ceart a bhaint aisti. Le fírinne, agus an dúshraith seo ann, thiocfadh a rádh go bhfuil scoltacha na hÉireann ag iarraidh an teanga a choinneáil forimeallaithe, agus an chuma ar na cúrsaí, beagnach, gur loitiméireacht d'aonturas atá ar cois acu.

Is leasc liom an locht a fhágáilt ar an aos teagaisc - tá mé suite siúráilte go bhfuil na múinteoirí ag déanamh a ndichill faoi na himthoscaí atá ann. Ón taobh eile de, is é mo thaithí féin go bhfuil gach cineál áiseanna nua-aimseartha teagaisc ar fáil do mo leithéidí - eachtrannaigh atá ag iarraidh an teanga a fhoghlaim as ár stuaim féin, agus muid sásta ár gcianóg rua a íoc ar a shon. (Agus is dócha nach miste domh a rádh, anseo, nár fhág praghasanna na leabhartha, na n-áiseanna closamhairc ná na ngléas teagaisc eile riamh ar an bhlár fholamh mé, fiú nuair a bhí mé i mo mhac léinn bheo bhocht. Bhí praghas i bhfad ní b'airde ar chuid mhaith teangacha eile dár fhoghlaim mé.) Cén fáth nach mbaintear leas as na háiseanna seo i dteagasc scoile na Gaeilge? Dáiríribh, is beag míniú eile a ritheanns liom ná go bhfuiltear d'aonturas á gcoinneáil as aice láimhe na scoláirí is na múinteoirí araon.

Nuair a tháinig tuarascáil an Choimisinéara amach an chéad uair, foilsíodh litir ó Éanna Mac Cuinneagáin (fear de bhunadh Thír Chonaill a thabhaigh a chliú i gceann an tsiopa leabhar udaí Cathach Books i mBaile Átha Cliath) a mhol go gcuirfí ar a súile do na daltaí na hiarsmaí Gaeilge a mhaireanns i dtimpeallacht a saoil féin, na logainmneacha ach go háithrid. Ar an phointe seo, aontaím go huile is go hiomlán le hÉanna. Bíonn muintir óga na hÉireann sách dall ar an chultúr a théid leis an Ghaeilge, ach is é m'eispéireas féin ná go bhfuil sé iontu aisfhreagra thar a bheith díograiseach a thabhairt, má úsáidtear spreagadh den chineál cheart. Mo chara óg thuasluaite, chuir sí an-suim ins an úrscéal udaí "Brídín" le Colm Ó Ceallaigh a phronn mé uirthi an Nollaig seo caite. Ar ndóighe, is scéal dúisitheach eachtraíochta é "Brídín", ach bhí cúis eile ann: dúirt mo chara liom gur "saoltaithí Éireannach" a bhí i gceist, agus í, dá réir sin, in ann a comhionannú a dhéanamh leis an laoch. Is é éirim an scéil seo, ar ndóighe, nach bhfuil "saoltaithí Éireannach" i gceist le cuid mhaith dá gcuirtear á léamh ag na páistí scoile, mar "dhea-Bhéarla". Thairis sin, níl sé as an ghnáth go bhfuil blas an chiníochais fhrith-Éireannaigh air. An chuid is forásaí de scríbhneoirí clasaiceacha na Sasana, is dual dófa col agus snomh a ghlacadh le hÉirinn, fiú dearcadh ciníoch a bheith acu ar an Ghael, i bhfianaise na cuma atá ar stair an chaidrimh eadar muintir an dá oileán.

Ar ndóighe, is fiú an cheist a chur, nach mb'fhearr litríocht Bhéarla na hÉireann a léamh mar chur síos ar an tsaoltaithí Éireannach - John McGahern nó Roddy Doyle, cuir i gcás. Dealraíonn sé, áfach, gurb é polasaí oifigiúil na teanga Béarla in Éirinn ná leaganacha níos "lárnaí" nó níos clasaicí den teanga a chur chun cinn mar dhea-phatrún do na scoláirí, seachas caighdeán ar leith a chur ar bun d'Éirinn a bhéarfadh an t-aitheantas cuí do chaint na ndaoine ins an tír féin. Is beag spás a fháganns an cur chuige seo do na scríbhneoirí dúchasacha Béarla, agus súil anuas ag na hoideachasóirí ar a bhfriotal, nach bhfuil ann ach drochshampla do na páistí.

Is dócha go bhfuil an locht céadna ar an teagasc litríochta eadar Bhéarla agus Ghaeilge i scoil na hÉireann: glactar leis an litríocht mar áis teagaisc theanga, seachas mar chuspóir inti féin. Ba chóir go mbeadh an teanga ag na daltaí leis an litríocht a léamh, ach níl sé róchiallmhar an litríocht a chur os a gcoinne le go bhfoghlaimeochaidíst an teanga.

An Scainnir Mhór

2005-04-15T09:34:00.000-07:00

Is fánach blagadóir a choinneochadh siar scéal maith caidéise agus míghrinn. Mar sin, ba mhaith liom an tsreang a bhaint den mhála go dána dásachtach agus a inse daoibh cad é an scainnir is úire ins an tír bheag bhaoideach is dúchas domh féin. (Agus cad é is brí leis an fhocal aistíoch udaí scainnir, a fhiafraíonns sibh? Bhail, chan fhuil ann ach focal Ultach de chuid Shéamuis Uí Ghrianna ar scannal. Focal baininscneach atá ann, dála an scéil.)

Chan fhuil a fhios agam an dtug mé cur síos ceart ar pholaitíocht na Fionlainne, ach is é an páirtí is mó a chuireanns cath ar mhaithe leis na luachanna moráltachta traidisiúnta - na luachanna teaghlaigh agus tinteáin, mar a deir an Meiriceánach - anseo ná an Páirtí Láir, is é sin, seanpháirtí na bhfeirmeoirí is na tuaithe. Chan ionann sin is a rádh go mbeidís róchosúil le Poblachtánaigh na Stát Aontaithe, nó tá siad sách doirte don chóras leasa shóisialta ar chuidigh siad féin lena chur ar bun, tráth den stair, agus tá siad i bhfad níos drochamhrasaí i dtaobh ECAT (is é is brí le hECAT ná Eagraíocht Chosanta an Atlantaigh Thuaidh - sin NATO do lucht an Bhéarla - ar ndóigh, "conradh" agus ní "cosaint" atá i gceist leis an C i mbunbhrí an ghiorrúcháin, ach is fearr liom mo leagan féin, ó bheir sé le fios níos soiléire cén fheidhm atá leis an eagraíocht, go bunúsach) ná na Sóisialaigh Dhaonlathacha (is é sin, "Páirtí an Lucht Oibre" i dtéarmaí na nOileán Briotanach).

Thiar i mblianta caithréimeacha an Aontais Shóivéadaigh, bhí lucht an Láir fiú níos araicisí chun comhoibrithe leis na Rúisigh ná na Cumannaigh féin - ná déantar dearmad de go rabh na Cumannaigh Fhionlannacha scoilte fán dearcadh chóir ar an Aontas Shóivéadach. Cuid de na seanChumannaigh, bhí a seal caite acu ar deoraíocht ins an Rúis nuair a bhí cosc dlí leis an Pháirtí Chumannach ins an Fhionlainn, agus iad in éis an oiread sin den "pharthas" a fheiceáilt ón taobh istigh is go rabh siad meáite ar rud ínteacht ní b'fhónta ná é a thógáilt ina dtír dhúchais - scéal eile ar fad é gur chreid siad ina dhiaidh sin féin gur Cumannaigh a bhí iontu féin. Chan fhuil mé suite ná siúráilte de, ar chaith mórán acu seal in "oileánra na gcampaí géibhinn", ach má chaith, chan ábhar iontais ar leith é ar aon nós. Ón taobh eile de, bhí Aarne Saarinen, cathaoirleach an Pháirtí Chumannaigh ins na seachtóidí, bhí sé ina chrannlaoch a chaith blianta an Darna Cogadh Domhanda ina shaighdiúir in arm na Fionlainne ag cur troda ar na Sóivéadaigh - agus charbh eisean an t-aon duine amháin den chineál sin ins an pháirtí. Is cuimhin liom an breithiúnas a thug mo shean-Aintín Aino ar Shaarinen, agus mé i mo bhuachaill bheag: Cumannach gorm agus bán na Fionlainne. Ba bhreithiúnas thar a bheith moltach é ó mhnaoi a bhí comh talcánta tréan in éadan an Chumannachais agus a bhí Aino. - Is iad dathanna náisiúnta na Fionlainne iad an bán agus an gorm. Mar sin, is ionann an ráiteas a thug sí, ó thaobh na céille de, is go rabh sé de mheas aici ar Shaarinen gur fear mór tírghrá a bhí ann, rud nach samhlófaí daoithi le mórán Cumannach.

Ach tá mé ag scinneadh ón ábhar. B'í scainnir mhór an lae a bhí i gceist agam, scainnir mhór an Pháirtí Láir.

Fág is go rabh sé de chliú ar Mhatti Vanhanen, Príomh-Aire na Fionlainne, agus ar a mhnaoi chéile go nuige seo gur lánúin dhoscartha a bhí iontu, d'athraigh na cúrsaí ó bhonn i dtoibinne, seachtain ó sin, nuair a chuala an saol go rabh siad le dealú a fháil ó chéile. Is é sin, go rabh siad ag dul bealach an cholscartha. Ós rud é nach bhfuil Vanhanen ach an dá scór d'aois, a bheag nó a mhór, cha rabh aon mhoill ar na daoiní a dhul ar lorg na rúnseirce a bheadh taobh thiar den scéal seo. Is é an míniú oifigiúil a tháinig ón Phríomh-Aire ná go rabh an paisiún mór tráite i bpósadh na lánúine agus nach rabh sé indéanta an paisiún sin a scairteadh chun beatha aríst. Thar aon rud eile, arsa mo dhuine, ba chóir gan a bheith ag arsaí téamaí fá dtaobh d'aon rúnsearc. Ach ar ndóigh, cha dtig lucht an mhíghrinn a choinneáil ina dtost. Ins an chás áithrid seo, rith leofa nach saor in aisce a bhí Vanhanen ag cuidiú le Tanja Karpela, née Vienonen, an tAire Oideachais agus Cultúir, dhul leis an pholaitíocht mar ghléas beo, thiar ins an bhliain 1999. Cha rabh mórán taithí ná tuigse ag Karpela ar an pholaitíocht i dtosach báire, nó cha rabh inti go bunúsach ach bainríon áilleachta - Miss Finland ón bhliain 1991. Mar sin féin, chuaigh aici caithréim chuibheasach a bhreith i gcúrsaí polaitíochta, agus is é an chuma atá ar an scéal inniu ná gur duine de pholaiteoirí sinsearacha a páirtí atá inti cheana féin. (Chan fhuil sí ach cúig bliana déag is fiche i láthair na huaire.) Ar ndóighe, is doiligh leis na daoiní a chreidbheáilt gurb é sin an saol a bhí daite do chailín óg nach rabh de dhintiúirí aici, ar tús, ach a feaghraíocht. Is é an chéad rud a ritheanns leofa ná nach rabh inti ach rúnsearc leapa de chuid Vanhanen ar chinn sé polaiteoir dá pháirtí a dhéanamh daoithi.

Leis an fhírinne a dhéanamh: cha chreidim féin a dhath den scainnir seo. Chan fhuil comhábhair an bhanaí in Vanhanen. Fear liath atá ann, deamhan dath nó draíocht ag baint leis. Mar a chuirtear imeachtaí an chumainn chinniúnaigh in iúl, is dóigh liom nár tharla a dhath ar bith eatarthu, agus má tharla, cha rabh ann ach taisme - seort taisme oibre. Bhí an páirtí ag coinneáil tionóil nó ardfheise in óstán, agus is é an scéal a insítear anois ná gur fháiltigh Karpela an t-ábhar príomhaire isteach chuici féin le linn na hardfheise. Is é an míniú a bheir sí inniu ná go mbíonn sé de nós ins gach aon pháirtí nó club polaitiúil cúrsaí an domhain mhóir is a mháthara a chardáil thar oíche. Agus, leoga, tá sé de chlaonadh ionam creidiúint a thabhairt daoithi. Ón taobh eile de, chan fhuil sé as an ghnáth ach an oiread go bhfaigheann fear agus bean iad féin in aon leaba le chéile de thoradh a leithéid de dhiospóireacht.

Tá mé ag déanamh gur féidir gur chaith an bheirt sin oíche le chéile ag bualadh craicinn. Ins an am chéadna, tá mé barúlach go bhfuil an dá bh'fhéidir ann. Chan fhuil mé fabhrach do cheachtar den dá rogha. Agus is cuma liom, dáiríribh.

Cibé scéal é, bainfidh na Sóisialaigh Dhaonlathacha sult an domhain as an scéal seo! Ó tháinig Paavo Lipponen i gceannas ar an pháirtí áithrid sin, tá sé ina chogadh dhearg eadar na Sóisialaigh agus lucht an Láir. Roimhe sin, b'é an t-oideas ba choitianta amuigh le rialtas a réitiú don Fhionlainn ná an Lár agus na Sóisialaigh in éineacht, is é sin, "an úir dhearg" - b'iad na feirmeoirí (an Lár) an úir, agus í deargtha leis an lucht oibre (na Sóisialaigh Dhaonlathacha). Tháinig an briseadh mór le rialtas Harri Holkeri i ndeireadh na n-ochtóidí, mar atá, an rialtas "gorm agus dearg" (na Coimeádaigh agus na Sóisialaigh Dhaonlathacha) agus, ar ndóighe, rialtas "buirgéiseach" Esko Aho i dtús na nóchaidí, nuair a bhí na Sóisialaigh fágtha ins an fhreasúra.